UPRZEDMIOTOWIONA

UPRZEDMIOTOWIONA

Praca ucieleśniona w środ­kach produkcji i przedmiotach spożycia, praca w formie rzeczowej. P.u. nie two­rzy w odróżnieniu od pracy żywej nowej wartości, lecz sama Jest „substan­cją wartości” tkwiącą w wytworzonych Już produktach. W procesie produkcji, dzięki pracy konkretnej, wartość ta zostaje przeniesiona na nowy produkt. Im wydajniejsza Jest praca, tym więcej dawnej wartości przenosi w ciągu każdej Jednostki czasu na nowy produkt. pra­ca niezbędna do wytworzenia określone­go towaru w przeciętnych, społecznie normalnych warunkach produkcji, tj. przy przeciętnym poziomie techniki, umiejętności i intensywności pracy. Wiel­kość wartości towaru zależy od ilości ucieleśnionej w nim p.s.n., nie zaś indywidualnego nakładu pracy każ­dego wytwórcy. Jeśli indywidualny na­kład pracy danego wytwórcy przekracza nakład p.s.n., wówczas nadwyżka ta nie znajdzie na rynku „aprobaty społecznej”. W gospodarce opartej na prywatnej własności środków produkcji wytwórca ten — Jeśli nie zdoła zmniejszyć odpo­wiednio swoich nakładów pracy — ulega ruinie. Ujawnia się w tym sprzeczność między indywidualnymi nakładami pra­cy a nakładami p.s.n. W ustroju socja­listycznym również występują różnice między indywidualnymi nakładami pra­cy poszczególnych przedsiębiorstw a na­kładami p.s.n.; nie mają one jednak cha­rakteru sprzeczności antagonlstycznych i są likwidowane dzięki usprawnianiu pracy przedsiębiorstw pozostających w tyle. Wraz z rozwojem sił wytwórczych wzrostem wydajności pracy zmniejsza się ilość p.s.n. potrzebnej do wytworze­nia danego towaru. praca ludzi na­wzajem związanych ze sobą w procesie społecznej produkcji dóbr materialnych i usług, w procesie produkcji, w wyni­ku społecznego podziału pracy, istnie­ją wielostronne związki i zależności mię­dzy wytwórcami. Praca ludzka zawsze odbywa się w społeczeństwie, producen­ci wytwarzają towary dla społeczeństwa. „Od czasu gdy ludzie pracują w jakikol­wiek bądź sposób jedni dla drugich, pra­ca Ich — pisze Marks — przybiera też formę społeczną”. W warunkach prywat­nej własności środków produkcji spo­łeczny charakter pracy nie ujawnia się w samym procesie produkcji, lecz do­piero na rynku, w sferze wymiany, w konieczności tej wymiany. W procesie produkcji praca poszczególnych wytwór­ców ma charakter prywatny praca prywatna Społeczny charakter pracy przejawia się tu zatem za pośrednictwem wymiany towarowej.System p.s. rozgałęzia się coraz bardziej wraz z rozwojem sił wytwórczych i spo­łecznego podziału pracy; znajduje to wy­raz we wzroście liczby gałęzi produkcji pogłębianiu się specjalizacji. W wytwa­rzaniu każdego towaru uczestniczy coraz więcej pracowników wielu gałęzi. W spo­łeczeństwach opartych na prywatnej własności środków produkcji pogłębiają­cy się społeczny podział pracy jest sprzeczny z prywatnym charakterem pra­cy. Sprzeczność między p.s. a pracą pry­watną, będąca podstawową sprzecznością prostej gospodarki towarowej, przekształ­ca się w ustroju kapitalistycznym w sprzeczność między społecznym charak­terem wytwarzania a prywatnokapltali-styczną formą przywłaszczania. W społeczeństwie socjalistycznym spo­łeczny charakter pracy ujawnia się Już w procesie produkcji. W związku z tym uważa się na ogół, że praca ma tutaj cha­rakter bezpośrednio społecz-n y. Socjalistyczna własność środków produkcji zespala wytwórców w Jedno­lity, planowo zbudowany organizm. Pra­ca wytwórców socjalistycznych nie jest ich sprawą prywatną, ale sprawą całego społeczeństwa któremu służy oparta na prywat­nej własności środków produkcji praca zewnętrznie niezależnych wytwórców to­warów, którzy prowadzą swoją gospo­darkę na własny rachunek i ryzyko. w warunkach prywatnej własności środ­ków produkcji każdy wytwórca produ­kuje towary niezależnie od innych, Z własnej inicjatywy, kierując się włas­nym interesem; praca Jest Jego pry-n ą spra’wą- Wytwórca taki nie wie, jakie jest zapotrzebowanie społeczne na towary produkowane przez niego, ile się ich w danej chwili wytwarza; dowiadu­je się o tym dopiero na rynku. Może się zatem okazać, że nie znajdzie on nabyw­cy na nie, gdyż bądź to wyprodukował je w nadmiarze, bądź też są one za dro­gie. Na rynku okazuje się, że niezależ­ność i samodzielność prywatnych wy­twórców towarów ma tylko charakter zewnętrzny, w istocie zależą oni od wie­lu kontrahentów — nabywców i sprze­dawców, ich p.p. jest częścią globalnej — pracy społecznej. Trudność lub wręcz niemożność zrealizowania towaru Jest wyrazem sprzeczności między p.p. a pra­cą społeczną. P.p. poszczególnych wy­twórców może nie znaleźć „społecznej aprobaty” na rynku. Wytwórca ponosi wtedy stratę, a przedsiębiorstwo jego może ulec ruinie. praca nie wymagająca specjalnego przygotowania, praca nie-kwalifikowana. Kategoria p.p. ma szcze­gólne znaczenie z punktu widzenia mie­rzenia pracy. Praca ludzka może być mniej lub bardziej kwalifikowana, istnie­ją zawody i specjalności wymagające mniejszego lub większego przygotowania, nauki. Porównywanie pracy różnych wy­twórców możliwe Jest jedynie przez spro­wadzenie Jej do wspólnej podstawy; pod­stawą tą Jest właśnie p.p. Praca kwali­fikowana praca złożona traktowana Jest Jako uwielokrotnlona p.p. Sprowa­dzanie pracy złożonej do p.p. odbywa się stale i na każdym kroku, w procesie wymiany towarów. „Choćby towar był produktem pracy Jak najbardziej złożo­nej — pisze Marks — mocą swej toartości zostaje przyrównany do produktu pracy prostej i dlatego sam także repre­zentuje tylko pewną ilość pracy prostej”. praca poza sferą produkcji materialnej; w odróż­nieniu od — pracy produkcyjnej nie tworzy ona produktu społecznego i dochodu narodowego. praca określone­go rodzaju, wydatkowanie siły robo­czej w określonej, użytecznej formie praca tworząca wartość użytkową to^ warów. Praca ludzka występuje w naj­rozmaitszych, Jakościowo różnych, kon­kretnych formach; istnieją najrozmait­sze rodzaje pracy praca krawca, szewca tokarza itd.); różnią się one metodami, narzędziami pracy, Jak również rezulta­tami. Istnienie różnych rodzajów pracy ludzkiej Jest wyrazem społecznego -» po­działu pracy; wraz z Jego rozwojem pogłębia się zróżnicowanie pracy, mnożą się Jej konkretne formy, co idzie w pa­rze z pojawianiem się coraz to nowych wartości użytkowych. P.k. pracowników sfery produkcji materialnej Jest źródłem realnego bogactwa społecznego; w pro­cesie produkcji przenosi ona na nowy produkt wartość zużywanych w tym procesie przedmiotów i narzędzi pracy. P.k. Jest kategorią nie związaną z któ­rymkolwiek z historycznie uwarunko­wanych sposobów produkcji; Jest ona — Jak pisze Marks — ..warunkiem Istnienia człowieka, niezależnym od wszelkich ustrojów społecznych, jest wieczną, przyrodzoną koniecznością”; nie Jest ona Jedynym źródłem wartości użytkowych, gdyż może być wydatko­wana tylko w połączeniu z siłami przy­rody.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments