STATYSTYCZNE METRYKI

STATYSTYCZNE METRYKI

rejestry najważniejszych danych i informacji sta­tystycznych, charakteryzujących jedno­stkę gospodarczą, np. przedsiębiorstwo, powiat czy województwo; zawierają przede wszystkim dane o wyposażeniu jednostki gospodarczej w majątek trwa-jy a zwłaszcza trwałe środki produkcji,rodzaju i cechach jej parku maszyno­wego, o jej profilu produkcyjnym, o za­trudnionej w niej sile roboczej itp., a w przypadku powiatu czy województwa — dane o takich zjawiskach, jak strukturarozmieszczenie ludności, sił wytwór­czych, urządzeń komunalnych i socjal­nych, zasobów mieszkaniowych, uzbro­jenie terenu itp. S.m. prowadzone są na podstawie aktualnych danych inwenta­ryzacji, ewidencji I sprawozdawczości statystycznej oraz innych badań spra-wozdawczo-statystycznych, jak np. spi­sy powszechne, ankiety.STATYSTYCZNE SZEREGI, zbiorowości sklasyfikowane wg określonego kryte­rium (cechy).Sz.s. strukturalne (rzeczowe) — przedstawiają strukturę zbiorowości, jej podział na części wg cechy niemierzal­nej (Jakościowej), np. płeć, albo wg ce­chy mierzalnej (ilościowej), np. wiek. Oba rodzaje szeregów noszą nazwę sz.s. roz­dzielczych.Sz.s. przestrzenne (terytorialne, geograficzne) — charakteryzują rozmiesz­czenie zjawiska w przestrzeni. Sz.s. czasowe (chronologiczne, dy­namiczne, rozwojowe, historyczne) — przedstawiają rozwój zjawiska w róż­nych okresach.Sz.s. szczegółowe — zawierają po­jedyncze wartości zmiennej. Przez ugru­powanie liczb sz.s. szczegółowego powsta­je sz.s. rozdzielczy. Sz.s. kumulacyjne (sumujące) — zawierają kolejne wielkości powstałe jako suma wszystkich poprzednich wiel­kości sz.s. prostego. Np. obrót przedsię­biorstwa wynosi w tys. zł:Przez uporządkowanie wartości sz.s. otrzymujemy sz.s. rosnące (każda następna liczba jest większa, a co naj­mniej równa poprzedniej) albo male­jące (każda następna liczba jest mniej­sza lub co najwyżej równa poprzedniej). Spotykane często w statystyce sz.s. roz­dzielcze składają się z dwóch rzędów: . wartości (wariantów) badanej zmien­nej; . liczebności jednostek o danych wartościach. Wartości zmiennej dzieli się na grupy (klasy). Klasy sz.s. roz­dzielczego mogą zawierać tylko jedną wartość cechy (sz.s. Jednostopnio-w y) lub więcej wartości W sz.s. wielostopniowym klasy są za­mknięte granicami: dolną i górną. Od­ległość między granicami nazywa się wielkością (rozpiętością) prze­działu klasowego. W oblicze­niach operuje się środkiem prze­działu klasowego, tj. połową wartości sumy obu granic. Pierwsza lub ostatnia klasa pozostaje niekiedy otwar­ta. Liczba klas zależy od przedmiotu i celu badania.STATYSTYCZNE wskaźniki, charak­terystyki liczbowe wyrażające stosunek wzajemny dwóch wielkości statystycz­nych. W.s. są np. liczby względne wy­rażające stosunek: liczby osób w wieku — lat do ogółu ludności; produkcji węgla kamiennego w do produkcji węgla kamiennego w ; zgonów dzieci w wieku poniżej Jednego roku do ogól­nej liczby urodzeń; liczby samochodów do liczby ludności kraju. W polskiej ter­minologii statystycznej używa się na ogół terminu „w.s.” w podanym wyżej zna­czeniu, jednak niekiedy termin ten uży­wany Jest w znaczeniu szerszym, obej­mującym również charakterystyki liczbo­we wyrażone w liczbach absolutnych. W tym znaczeniu w.s. Jest np. liczba ton stali wyprodukowanej w . Jako najważniejsze rodzaje w.s. (liczb względnych) wyróżnia się zazwyczaj wskaźniki struktury, dynamiki i natę­żenia. Niektórzy statystycy wskaźniki struktury nazywają miernikami struk­tury, a wskaźniki dynamiki bardzo czę­sto określa się mianem indeksów dy­namiki lub po prostu — indeksów. Wskaźniki struktury — cha­rakteryzują rozdział ogólnej liczebności masy statystycznej między poszczególne grupy klasyfikacyjne szeregu rozdziel­czego ( • statystyczne szeregi); wyraża się Je w postaci ułamka, w procentach albo w promilach. Najczęściej stosuje się postać procentową, ponieważ zazwy­czaj Jest ona najbardziej przejrzysta. W tablicy górny wiersz przedstawia strukturę zbiorowości wyrażoną w licz­bach absolutnych, dolny wiersz zawiera wskaźniki struktury wyrażone w procen­tach.Przy badaniu i porównywaniu szeregów dynamicznych obiera się pewien okres (lub moment) Jako podstawę do porów­nań. Różnice pomiędzy poziomem pew­nego zjawiska w okresie badanym a po­ziomem tego zjawiska w okresie pod­stawowym nazywamy przyrostem absolutnym.Stosunek przyrostu absolutnego do po­ziomu zjawiska w okresie podstawowym nazywamy wskaźnikiem tempa. Stosunek poziomu zjawiska w okresie badanym do poziomu zjawiska w okresie podstawowym nazywa się wskaź­nikiem dynamiki. Produkcja stali surowej w Polsce wyno­siła w — tys. t, a w — tys. t. Przyrost absolutny wyniósł Stosowanie wskaźników dynamiki Jest najbardziej przydatne przy porównywa­niu zmian zachodzących w różnych sze­regach. Przekształcenie szeregów dyna­micznych wyrażonych w liczbach abso­lutnych na szeregi wskaźników dyna­miki o wspólnej podstawie umożliwia bezpośrednie porównywanie rozwoju różnych zjawisk. Oprócz wskaźników In­dywidualnych charakteryzujących prze­bieg pojedynczych szeregów dynamicz­nych, używa się również wskaźników zbiorowych, które obrazują dynamikę całego zespołu różnych zjawisk przed­stawionych w wielu szeregach dynamicz­nych.Bardzo ważną odmianą wskaźnika cen detalicznych Jest wskaźnik kosztów utrzymania ( cen wskaźniki). Wskaźnikami nazywa się na ogół rów­nież liczby względne określające natęże­nie zjawisk. Wskaźnik natęże­nia Jest to stosunek liczby zachodzą­cych faktów do liczby określającej zbio­rowość, z której fakty te wynikają lub na której tle zachodzą. Wskaźnikiem na­tężenia Jest np. stosunek liczby zgonów do liczby ludności, której zgony te do­tyczą, stosunek liczby analfabetów do liczby ludności. Wskaźniki tego rodzaju noszą również nazwę współczynników. Nazwa „wskaźnik” używana Jest również do określenia charakterystyk liczbowych odnoszących się do dwóch zbiorowości w stosunku do siebie niejednorodnych. Wskaźnikiem tego rodzaju jest np. sto­sunek liczby samochodów do liczby lud­ności kraju, stosunek liczby ludności kraju do jego powierzchni, stosunek liczby nauczycieli szkół podstawowych do liczby uczniów tych szkół, stosunek liczby pracowników z wyższym wy­kształceniem do ogólnej liczby zatrud­nionych.Do najważniejszych w.s. obliczanych obecnie w Polsce należą wskaźniki: , dynamiki dochodu narodowego (oraz produkcji czystej działów gospodarki na­rodowej) i elementów składających się na podział dochodu narodowego (spoży­cie, akumulacja, Inwestycje netto); . produkcji globalnej przemysłu oraz dy­namiki produkcji ważniejszych wyrobów przemysłowych; . wydajności pracy mie­rzonej w Jednostkach naturalnych; . produkcji globalnej oraz produkcji to­warowej rolnictwa; . produkcji budow­lano-montażowej; . dynamiki przewo­zów ładunków (tono/km) i przewozów pasażerów (osobo/km); . dynamiki obro­tów detalicznych oraz Importu i ekspor­tu; . dynamiki nakładów inwestycyj­nych i nakładów na kapitalne remonty; . dynamiki płac nominalnych; . cen towarów usług nabywanych przez lud­ność, z podziałem na wskaźniki: a) cen artykułów konsumpcyjnych w handlu uspołecznionym, b) cen targowiskowych, c) cen artykułów niekonsumpcyjnych, d) cen usług; . cen uzyskiwanych przez rolników w transakcjach wolnorynko­wych.Zakres stosowanych wskaźników przy poszczególnych badaniach Jest bardzo szeroki.STATYSTYCZNY MATERIAŁ, wszelkie­go rodzaju dokumenty zawierające cha­rakterystykę poszczególnych Jednostek — statystycznej zbiorowości lub jej ca­łości. Materiał taki dostarczają sta­tystyczne badania, wszelkiego rodzaju spisy, ankiety, sprawozdania oraz wyniki opracowania materiałów zebranych w to­ku badań statystycznych. Do m.s. zalicza się wypełnione formularze spisowe, ankietowe, wypełnione formularze spra­wozdawczości statystycznej, dane ewi­dencyjne, tablice statystyczne i wszel­kiego rodzaju zestawienia i wydawnic­twa statystyczne. STATYSTYKA, nauka o metodach ba­dania zjawisk masowych (-« statystycz­ne badanie), tj. takich, których poszcze­gólne przypadki są ukształtowane „za­równo pod wpływem przyczyn wspól­nych, jednorodnych (tzw. głównych), jak i indywidualnych, różnorodnych (tzw. ubocznych). W zjawiskach maso­wych można wykryć prawidłowości Je­dynie przez obserwację masy przypad­ków, czyli tzw. statystycznej zbioro­wości. W przeciwnym razie wnioski mogą być zupełnie fałszywe. Np. dane gospo­darstwo domowe może wydawać na żyw­ność większą część swego ogólnego bu­dżetu niż inne mniej zamożne gospodar­stwo domowe, gdyż dysponując swoimi dochodami kieruje się nie tylko ogólną ich wysokością, ale i różnorodnymi in­dywidualnymi pobudkami (składem oso­bowym gospodarstwa pod względem płci i wieku, dotychczasowym wyposażeniem gospodarstwa, przyzwyczajeniami itp.). Obserwując jednak masę gospodarstw domowych dostrzega się wyraźną pra­widłowość polegającą na spadku udziału wydatków na żywność w ogólnej sumie dochodów i wydatków w miarę wzrostu tej sumy; w masie przypadków indywi­dualne różnice zacierają się, powstaje zaś obraz prawidłowości. Szczególny rozwój osiągnęły metody sta­tystyczne w odniesieniu do badań życia społecznego, a zwłaszcza ekonomicznego, co wynika z następujących powodów: . w życiu społecznym dominują zjawi­ska o charakterze masowym; . histo­rycznie biorąc tam właśnie metody sta­tystyczne znalazły najwcześniej zastoso­wanie; . współczesne państwo nie może obejść się bez prowadzenia szeroko roz­budowanych badań statystycznych, któ­rych organizacji i metodologii poświęca się wiele uwagi (w Polsce kieruje nimi Główny Urząd Statystyczny). Ważna rola — statystyki społeczno-ekonomicz-nej powoduje, że niektórzy uczeni do niej tylko ograniczają termin „s.”. Etymologicznie termin „s.” wywodzi się . łacińskiego status — państwo. W publi­kacjach spotyka się go po raz pierwszy w połowie XVIII w. (G. Achenwall na oznaczenie wiedzy o państwie. Pod koniec XVIII w. nazwą tą zaczęto oznaczać zestawienia liczbowe, obrazu­jące stan lub rozwój zjawisk społecz­nych (znaczenie to utrzymało się do dziś, np. „statystyka szkolnictwa” jako zbiór tablic charakteryzujących rozwój sieci szkolnej). Wraz z doskonaleniem organi­zacji i metod badania zjawisk społecz­nych, terminem „s.” zaczęto nazywać same badania masowych zjawisk społecz-no-gospodarczych, a następnie także i in­nych zjawisk masowych, a wreszcie rów­nież naukę o metodach tych badań. Te ostatnie znaczenia są obecnie dominują­ce.STATYSTYKA MATEMATYCZNA, zaj­muje się badaniem matematycznych me­tod znajdujących zastosowanie w staty­styce. Niezmiernie ważnym zagadnie­niem dla praktyki Jest wnioskowanie o badanej zbiorowości statystycznej na podstawie informacji uzyskanych z pró­by, czyli wybranej w odpowiedni sposób części zbiorowości. Jeżeli o wyborze pró­by decyduje taki mechanizm losowy, przy którym znane Jest prawdopodobień­stwo wylosowania do próby jakiegokol­wiek elementu zbiorowości lub dowolnej grupy elementów, próbę nazywa się o-s o w ą. Jedną z dziedzin s.m. jest bada­nie własności prób losowych, m. In. ba­danie rozkładów statystyk, czyli wyrażeń liczbowych, których wartości oblicza się z danych z próby. Statystyką jest np.średnia arytmetyczna z próby, — wa­riancja z próby itd.Problem znalezienia rozkładu statystyk jest bardzo ważny w s.m. Znajomość rozkładów ma duże znaczenie praktycz­ne w badaniach statystycznych, w któ­rych operuje się stosunkowo małą licz­bą obserwacji. Jeśli znalezienie dokład­nego rozkładu statystyki Jest trudne, można rozkład taki ustalić przy założe­niu, że liczba elementów zbiorowości wchodzących do próby rośnie nieograni-czenie. Znajomość takich rozkładów, tzn. granicznych rozkładów statystyk, Jest cenna w badaniach statystycznych wykonywanych meto­dą reprezentacyjną, operujących dużą próbą.S.m. zajmuje się w istocie dwoma pod­stawowymi typami wnioskowania staty­stycznego. Pierwszy związany Jest z za­gadnieniem estymacji, czyli szaco­wania parametrów populacji. Powstaje problem wykorzystania danych z wylo­sowanej próby, aby szacunek był Jak hajprecyzyjniejszy. Estymacja może być punktowa lub przedziałowa, w pierw­szym przypadku posługujemy się odpo­wiednią statystyką Jako estymato­rem parametru; szacujemy parametr jako równy wartości tego estymatora, podstawiając dane z wylosowanej próby. w przypadku estymacji przedziałowej oszacowanie polega na wskazaniu prze-działu liczbowego, w którym powinien S ę mieścić szacowany parametr. W tym celu konstruuje się przedział ufności, którego końce są pewnymi statystykami z próby tak dobranymi, aby prawdopodobieństwo, że przedział ten dla konkretnej próby obejmuje sza­cowany parametr było z góry dane, bli­skie Jedności. Drugim zagadnieniem, ja­kim zajmuje się s.m. Jest weryfi­kowanie hipotez statystycz­nych, tj. przypuszczeń, których słusz­ność może być sprawdzona za pomocą odpowiednich testów statystycz­nych. Przykładem hipotezy statystycz­nej może być przypuszczenie, że dochód z ha powierzchni gruntów ornych jest wyższy w gospodarstwach typu A niż w gospodarstwach typu B. W celu zwe­ryfikowania hipotezy statystycznej po­biera się próbę losową i na podstawie danych z tej próby hipotezę przyjmuje się lub odrzuca. Istnieje oczywiście nie­bezpieczeństwo przyjęcia hipotezy fał­szywej lub odrzucenia hipotezy praw­dziwej; w celu zorientowania się, kiedy niebezpieczeństwo takie Jest poważne i jak tego uniknąć, zbudowano w s.m. teorię weryfikowania hipotez statystycznych. Opierając się na tej teo­rii można w praktyce znaleźć odpowied­nie postępowanie, które gwarantuje z du­żym prawdopodobieństwem, że możli­wość pomyłki przy weryfikowaniu hi­potezy Jest minimalna, a więc można wynik weryfikacji uznać praktycznie za pewny.Statystyczne wnioskowanie na podstawie próby w celu zweryfikowania hipotezy statystycznej czy oszacowania pewnych parametrów zbiorowości ma bardzo czę­sto za zadanie dostarczenie informacji służących do podejmowania pewnych de­cyzji (np. decyzji dotyczącej przyjęcia określonej partii towaru uznanej za od­powiadającą wymaganiom żądanej jako­ści). Ponieważ podstawą są niepełne in­formacje uzyskane z próby, decyzje te mogą w części przypadków być mylne, a więc prowadzić do pewnych strat, np. materialnych. W związku z tym bada­ne są w s.m. problemy ustalenia opty­malnej reguły (np. reguły mini­malizującej przeciętną stratę) określają­cej, Jaką decyzję należy podjąć w prak­tyce, w zależności od wyników z próby, jak zaprojektować eksperyment staty­styczny itd.Teoria estymacji i teoria weryfikowa­nia hipotez statystycznych zostały po­łączone w jedną teorię statystycznych funkcji decyzyjnych, której podstawy stworzył A. Wald. W s.m. coraz częściej korzysta się z jej mettJd; poza wspom­nianą metodą reprezentacyjną, stosuje się analizę warlancyjną, analizę sekwen­cyjną, analizę czynnikową oraz analizę korelacji regresji. Zob. też: statystycz­na zbiorowość.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments