SOCJALIZM

SOCJALIZM

ustrój społeczno-polityczny pojawiający się w rozwoju historycznym Jako rezultat rozwiązania sprzeczności właściwych ka­pitalizmowi.Powstanie s. jest zawsze rezultatem re­wolucyjnego przekształcenia kapitali­stycznej własności środków produkcji w społeczną własność ogólnonarodową, której występowanie jest najbardziej charakterystyczną cechą s. Społeczna, socjalistyczna własność środ­ków produkcji powstaje Jako rezultat walk klasowych proletariatu, przeradza­jących się często w wojnę domową lub zbrojne walki z burżuazją. Rozszerzanie się obozu państw socjalistycznych, ich rosnąca potęga gospodarcza i militarna oraz wzrastająca rola w polityce świato­wej pozwala przypuszczać, że zbliża się epoka, w której burżuazją będzie skłon­na ustępować ze swoich pozycji. Narasta­ją bowiem zarówno sprzeczności we­wnętrzne, jak i słabnie międzynarodowa rola burżuazji.Niezależnie jednak od form, powstanie s. było zawsze i będzie rezultatem walki klasowej proletariatu z burżuazją, w któ­rej zwycięża klasa robotnicza. W walce tej klasa robotnicza znajduje sojuszni­ków, głównie wśród mas pracującego chłopstwa, a także innych klas i warstw społeczeństwa kapitalistycznego. Zdobycie władzy przez klasę robotni­czą oznacza rewolucyjną zmianę charak­teru państwa, które po raz pierwszy w historii staje się narzędziem uciskanych (większości) skierowanym przeciw uci­skającym (mniejszości). W miejsce pań­stwa dyktatury burżuazji powstaje pań­stwo dyktatury proletariatu. W prze­mianie tej wyraża się najgłębszy demo-kratyzm państwa socjalistycznego. Kla­sa robotnicza Jest najbardziej uciskaną klasą społeczeństwa kapitalistycznego i dlatego jej wyzwolenie Jest równo­znaczne z wyzwoleniem wszystkich wy­zyskiwanych, a Jej interesy są zbieżne z interesami ogółu ludzi pracy. Dotych­czas s. zwyciężał głównie w krajach o stosunkowo niskim lub średnim po­ziomie rozwoju sił wytwórczych. Nie podważa to jednak tezy, iż s. jest nie­uchronną konsekwencją nasilania się podstawowej sprzeczności kapitalizmu między społecznym charakterem sił wy­twórczych a prywatnym charakterem własności kapitalistycznej. Kapitalizm stworzył bowiem światowy system gos­podarki, w którym narody mniej roz­winięte stają się przedmiotem wyzysku ze strony krajów gospodarczo wyżej roz­winiętych. Sprzeczności kapitalizmu ujawniają się więc w tych krajach ze szczególną siłą, a rodzima burżuazją Jest w nich słaba i niedoświadczona. Dlatego kraje te stają się najsłabszymi ogniwami systemu gospodarki kapitalistycznej. Są to z reguły kraje o licznej klasie drob­nych pracujących chłopów, którzy stają się w nich głównymi sojusznikami pro­letariatu w rewolucji.S. Jako ustrój społeczno-ekonomiczny charakteryzuje się nie tylko dominującą rolą społecznej socjalistycznej własności ogólnonarodowej. Powstanie socjalistycz­nych stosunków produkcji, których ta własność Jest tylko najogólniejszym wy­razem oznacza, że produkcja nie Jest Już więcej podporządkowana zasadzie osiąga­nia maksymalnego zysku. Społeczny cha­rakter własności socjalistycznej wyraża się przede wszystkim w podporządko­waniu produkcji zasadzie Jak najlepszego zaspokojenia potrzeb materialnych i kul­turalnych społeczeństwa. Zespalając społeczeństwo w Jednolicie kierowaną całość powstanie społecznej własności środków produkcji pozwala na poznanie i wykorzystanie praw ekono­micznych w Interesie społeczeństwa, w przeciwieństwie do kapitalizmu, w któ­rym człowiek podporządkowany był ich żywiołowemu działaniu. Cechą s. Jest więc świadome kierowanie procesami ekonomicznymi i społecznymi oparte na poznaniu obiektywnych konieczności rozwoju społecznego. Wyraża się ono w planowaniu gospodarki narodowej, stanowiącym podstawę planowania roz­woju społecznego. S. zatem otwiera no­wą erę świadomego kształtowania roz­woju ludzkości.Zniesienie wyzysku człowieka przez czło­wieka i osiągnięty poziom rozwoju sił wytwórczych powoduje, że każdy czło­nek tego społeczeństwa ma w ogólnym nowo wytworzonym produkcie społecz­nym swój udział proporcjonalny do wło­żonej pracy. Podziałowi wg pracy ulega nowo wytworzony produkt społeczny po potrąceniu nakładów niezbędnych do rozszerzenia produkcji, po pokryciu świadczeń związanych z nauką i oświa­tą, zdrowiem, obroną kraju itp. W istniejących społeczeństwach socjali­stycznych występują z reguły dwie klasy społeczne: klasa robotnicza i klasa chłop­ska związana ze społeczną własnością grupową w rolnictwie. Uspołecznienie w obrębie tej formy własności ma węż­szy charakter. Środki produkcji należą nie do całego społeczeństwa, a do wy­odrębnionej grupy jego członków. Nie są to Jednak środki produkcji mające de­cydujące znaczenie dla rozwoju całej gospodarki. Własność grupowa występu­je także w kapitalizmie nie naruszając jego podstaw. Socjalistyczny charakter własności grupowej Jest związany z istnieniem dyktatury proletariatu i własności ogólnonarodowej (państwo­wej) obejmującej podstawowe środki produkcji.Socjalistyczna ogólnonarodowa własność środków produkcji nie Jest niezmienną postacią własności. Nacjonalizacja posia­danych przez kapitalistów środków pro­dukcji rozpoczyna długotrwały proces pogłębiania się społecznego charakteru tej własności. Jest to proces, któremu towarzyszą przemiany w samej klasie ro­botniczej i w innych warstwach i gru­pach społeczeństwa socjalistycznego. Spełniają one coraz pełniej swoje funk­cje współwłaścicieli środków produkcji, biorą coraz aktywniejszy udział w kie­rowaniu i zarządzaniu gospodarką naro­dową. Dokonuje się to zarówno przez rozwijanie się funkcji związków zawodo­wych, samorządów robotniczych, jak też przez zwiększanie się udziału i roli oby­wateli w rządzeniu za pomocą różnych form demokracji socjalistycznej (rady narodowe, rady delegatów, różne organy przedstawicielskie itp.). W okresie zdo­bycia władzy, a także w procesie budo­wania s. i następnie Jego umacniania i rozwijania, kierowniczą rolę spełnia marksistowsko-leninowska partia klasy robotniczej. Grupuje ona najbardziej świadome i aktywne politycznie elemen­ty klasy robotniczej pozostałych części mas pracujących. Dzięki temu wyraża ona najpełniej interesy klasy robotniczej i s. Istnienie własności grupowej, a wg pewnej grupy ekonomistów także swoiste cechy ogólnonarodowej socjalistycznej własności społecznej powodują, że w s. dokonuje się wymiana towarowa. Jej ce­chą Jest Jednak podporządkowanie po­trzebom określonym przez plan. S. stanowi niższą fazę komunistycznej formacji społeczno-ekonomicznej. Tak jak wszystkie ustroje społeczno-ekono-mlczne jest ustrojem przejściowym. Po okresie powstawania, wchodzi w epokę dojrzałości, aby następnie przekształcić się w komunizm. Pojęcia „s.” używa się także Jako nazwy kierunku politycznego myślenia. W tym sensie pojęcie ,,s.” Jest niejednorodne. Przyjmują Je najróżniej­sze kierunki polityczne od reakcyjnych aż do reformlstycznych. Już w okresie pisania Manifestu Komunistycznego so­cjalistyczne kierunki myślenia nabrały wyraźnie burżuazyjnego charakteru. „So­cjalizm oznaczał w roku ruch bur-żuazyjny, komunizm — ruch robotniczy. Socjalizm, przynajmniej na kontynencie, cieszył się wzięciem w salonach, komu­nizm wręcz przeciwnie. A ponieważ myś­my wówczas trzymali się zupełnie zdecy­dowanie poglądu, że «wyzwolenle robot­ników musi być dziełem samej klasy ro­botniczej* nie mogliśmy mieć wątpliwo­ści, którą z tych dwóch nazw wybrać” (F. Engels). Dalszy bieg historii już tylko pogłębiał tę obserwację. Partie socjali­styczne, a nawet partie socjaldemokra­tyczne, w tym i socjaldemokracja nie­miecka, stawały się coraz wyraźniej od­łamami burżuazyjnych lub drobnomlesz-czańskich ruchów politycznych. Nie odnosi się to do okresu przedmark-sowskiego. Istotną rolę w ukształtowa­niu się poglądów Marksa i Engelsa ode­grali socjaliści francuscy C. H. Saint Simon Ch. Fourier oraz Anglik R. Owen . Poczynili oni wiele trafnych i krytycz­nych spostrzeżeń dotyczących kapitali­zmu oraz panujących w nim stosunków społecznych, a także wiele słusznych uwag o socjalistycznych stosunkach w przyszłości. Nie rozumieli jednak, że po­wstanie s. jest historyczną koniecznością, wynikiem obiektywnych procesów doko­nujących się w kapitalizmie, a klasa ro­botnicza tą siłą społeczną, na której oprze się jego powstanie. Uznali natomiast, że idee s. muszą zostać sprecyzowane i wprowadzone przez genialnych odkryw­ców sprawiedliwego porządku społecz­nego, światłych władców, w wyniku do­brego przykładu. Dlatego ich s. nazywa­my socjalizmem utopijnym. S. naukowy, oparty na analizie nie­uchronnych procesów rozwojowych spo­łeczeństwa kapitalistycznego, stworzyliK. Marks i F. Engels. Rozwiniecie na­uki marksistowskie] uwzględniające] zmiany związane z wejściem kapitalizmu w stadium imperializmu było dziełem W. Lenina, przywódcy pierwszej zwycię­skie] rewolucji socjalistycznej, dokona­nej w przez proletariat Rosji. Pierw­szą rewolucją socjalistyczną w świecie, zakończoną Jednak porażką robotników, była Komuna Paryska w . Doświad­czenia Komuny Paryskiej stały się waż­nym krokiem w przygotowywaniu stra­tegii i taktyki walki klasowej proleta­riatu i rewolucji socjalistycznej. Jeden z nurtów socjalizmu utopijnego, wyrażający interesy, dążenia i złudzenia drobnomieszczaństwa; jako samodzielny nurt myśli utopijno-socjalistycznej wy­odrębnia się w początkach XIX w., w okresie Intensywnego wypierania i ruj­nowania drobnej produkcji towarowej przez szybko rozwijający się przemysł kapitalistyczny. Do najwybitniejszych przedstawicieli s.d. należeli: w Anglii — W. Thompson , J. Gray i J. F. Bray ; we Francji — J. L. Blanc , P. J. Proudhon Socjaliści drobnomieszczańscy poddają krytyce system kapitalistyczny, zwracając głównie uwagę na te jego ce­chy, które doprowadzają do rozwar­stwienia i ruiny drobnych producentów towarowych; wskazują na szkodliwe skutki zaostrzającej się konkurencji i anarchii produkcji, omawiają także wpływ produkcji maszynowej i rozwoju przemysłu kapitalistycznego na położe­nie mas pracujących; nie byli oni jed­nak w stanie wyjaśnić zasadniczych sprzeczności kapitalizmu ani wskazać dróg ich przezwyciężenia. Drobnomiesz­czańscy socjaliści utopijni, stojąc na sta­nowisku obrony i idealizacji drobnej własności, dążą do naprawy kapitalizmu przez reformy w sferze obiegu i podzia­łu; łudzą się, że walkę konkurencyjną i anarchię produkcji usunie organizacja rynku wymiany i na wzór średniowie­cza — reglamentacja produkcji; proponu­ją więc rozwój różnorodnych spółdziel­ni zrzeszających drobnych producentów i kupców, organizowanie banków udzie­lających taniego kredytu oraz bazarów wymiany towarów zgodnie z ich warto­ścią.SOCJALIZM GILDYJNY, kierunek spo­łeczno-polityczny w angielskim ruchu związkowym (trade-union); zrodził się w przeddzień I wojny światowej; jego zwo­lennicy negowali klasowy charakter pań­stwa kapitalistycznego oraz walkę klaso­wą; chcieli zbudować socjalizm, wprowa­dzając utopijne i drobnomieszczańskle reformy społeczne; głosili konieczność przekształcenia istniejących trade-unio-nów w gildie, rozumiejąc pod tym po­jęciem związki produkcyjne; zarząd prze­mysłem znajdowałby się w rękach naro­dowej federacji gildii. S.g. występował Jednak zdecydowanie przeciwko wszel­kim formom walki nawet o zreallzowa­nie tych utopijnych zamierzeń. S.g. miał być rezultatem „pokojowego wrastania” związków produkcyjnych w społeczeń­stwo kapitalistyczne.Kierunek ten powstał w wyniku złożo­nych warunków historycznych, które ukształtowały się w międzynarodowym ruchu robotniczym w przeddzień I woj­ny światowej. W ich obliczu zapoczątko­wany został proces przyswajania przez angielską klasę robotniczą utopijnych i oportunistycznych teorii bliskich fran­cuskiemu syndykalizmowi. W sumie s.g. był kierunkiem rozbrajającym pro­letariat wobec burżuazji, stwarzającym iluzję niemalże bezkonfliktowego dojścia do bliżej nie specyzowanego socjalizmu. W okresie międzywojennym s.g. zyskał sobie prawo obywatelstwa w ideologii wielu ugrupowań robotniczych. Nawią­zywali do niego również faszyści ze swo­ją koncepcją państwa korporacyjnego. SOCJALIZM FABIAŃSKI, kierunek spo­łeczno-polityczny wywodzący się z To­warzystwa Fabian powstałego w w Anglii. Nazwa organizacji pochodzi od imienia wodza rzymskiego Fabiusza Kunktatora — dyktatora z p.n.e., słynnego stratega, którego działalność charakteryzowała ostrożność, powolność i kompromisowość wobec przeciwnika. Stąd wzięło się nawet jego przezwisko „Zwlekający”. Stowarzyszenie Fabian było organizacją reformistyczną, założo­ną przez grupę inteligencji; jego ideo­logia stanowiła przez pewien czas wy­tyczne działania dla Labour Party. Głównymi przedstawicielami tej organi­zacji byli: S. Webb i B. Pot-ter-Webb G. B. Shaw , H. G. Wells . Fabianie głosili możliwość stopniowego przejścia od kapitalizmu do socjalizmu przez wpro­wadzanie częściowych reform, realizowa­nych na gruncie współpracy burżuazji z proletariatem; nie uznawali walki kla­sowej, rewolucji proletariackiej dykta­tury proletariatu, nie mieli też ściśle określonego programu teoretycznego. S.f. rozwinął się zwłaszcza w Anglii ze względu na swoistą sytuację, w jakiej znajdowała się brytyjska klasa robotni­cza. Imperializm brytyjski kształtował się w okresie wzrastających grabieży krajów kolonialnych, wzrostu pozycji ekonomicznej i politycznej Wielkiej Bry­tanii w świecie itp. S.f. szerzył się szcze­gólnie wśród kół arystokracji robotni­czej, części proletariatu i drobnomiesz­czaństwa, stając się oficjalną ideologią prawicowych kół labourzystowsklch

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments