ROBOCZA

ROBOCZA

Wynagrodzenie za pracę podporządkowaną i wolną nieprzymusową, konkretny rodzaj Indywi­dualnego dochodu konsumpcyjnego; wy­stępuje zarówno w gospodarce kapitali­stycznej, Jak i socjalistycznej; w każdym z tych ustrojów wyraża Jednak inną treść społeczno-ekonomiczną i podlega działaniu innych praw ekonomicznych. W gospodarce kapitalistycznej, opartej na pełnym oddzieleniu własności siły roboczej od własności środków produk­cji, następuje przekształcenie się siły roboczej w towar sprzedawany kupo­wany na rynku pracy. Przekształcona, pieniężna forma wartości siły roboczej, Jej cena, przyjmuje w tych warunkach postać p.r. występującej na powierzchni zjawisk Jako wynagrodzenie za pracę, Jako cena pracy. Konkretne formy i systemy płac, wiążąc bieżąco wielkość zarobku indywidualnego z czasem pracy lub Jej rezultatami, pogłębiają pozór, jakoby p.r. w kapitalizmie była ceną pracy. W rzeczywistości podstawę kształ­towania się poziomu płac w długich okresach gospodarczych stanowi wartość siły roboczej, sama podlegająca zmia­nom pod wpływem różnorodnych czyn­ników. Krótkookresowe odchylenia po­ziomu płac od wartości siły roboczej wynikają przede wszystkim z aktualnej sytuacji na rynku pracy, ze stosunku między podażą i popytem na siłę robo­czą. Te same elementy, które określają ogólny poziom p.r. w kapitalizmie i Je­go dynamikę, powodują także zróżnico­wanie p.r. wg zawodów, stanowisk, branż ltp. Różnym kategoriom siły ro­boczej odpowiada bowiem niejednako­wy poziom ich wartości, a wahania po­daży popytu na poszczególnych ryn­kach siły roboczej powodują różny sto­pień odchyleń bieżącego poziomu płac od wartości. We współczesnym kapita­lizmie związek między wartością siły roboczej oraz stosunkiem podaż—popyt na rynku pracy a poziomem płac staje się bardziej skomplikowany. Wysoki stopień zorganizowania rynku pracy, a zwłaszcza znaczna rola związków za­wodowych, modyfikuje mechanizm usta­lający p.r., a także wpływa na ich po­ziom. Powszechność zbiorowych układów pracy, ingerencja państwa w dziedzinę płac, płace minimalne, ustawowy dzień roboczy, zagwarantowanie długookresowych zarobków minimalnych są najważ­niejszymi momentami w stosunkach pra­cy i płacy wywalczonymi przez zorgani­zowany proletariat.W gospodarce socjalistycznej opartej na ogólnonarodowej własności środków wy­twarzania, gwarantującej prawo do pra­cy i zachowującej wolność wyboru za­wodu i miejsca pracy zanika towarowy charakter siły roboczej. P.r. w gospo­darce socjalistycznej staje się rzeczywi­stym wynagrodzeniem za pracę świad­czoną przez pracownika na rzecz społe­czeństwa; nie Jest to pełny ekwiwalent, lecz po potrąceniach na rzecz potrzeb społecznych. Stopień albo współczynnik odpłatności pracy wynika głównie z po­działu dochodu narodowego na akumu­lację i spożycie, a funduszu spożycia — na indywidualny i zbiorowy. Dynamika ogólnego poziomu płac zależy więc w warunkach socjalizmu głównie od wiel­kości dochodu narodowego i rezultatów działalności w niektórych działach sfery nieprodukcyjnej oraz Ich podziału, do­konywanego planowo przez państwo z uwzględnieniem bieżących i perspekty­wicznych potrzeb produkcji i konsump­cji. Inne czynniki kształtują natomiast strukturę płac. Zgodnie z prawem podziału wg pracy, stanowiącym główny regulator podziału dochodów indywidual­nych, proporcje płac w socjalizmie za­leżą przede wszystkim od samej pracy, zróżnicowania Jej rodzajów, stopnia zło­żoności, warunków wykonywania oraz Jej intensywności i efektywności. Drugi poważny czynnik zróżnicowania płac w gospodarce socjalistycznej stanowi sy­tuacja w zatrudnieniu oraz państwowa polityka w tej dziedzinie; niedostateczna liczba lub potrzeba ściągnięcia lepszych pracowników na określony odcinek dzia­łalności gospodarczej powoduje planowe podwyższenie płac tego odcinka ponad poziom wynikający z cech pracy. Jako pieniężne wynagrodzenie za pracę p.r. spełnia w gospodarce podwójną rolę: wobec przedsiębiorstwa występuje ona Jako element kosztu wytwarzania, wo­bec pracownika — Jako główne źródło pokrywania wydatków konsumpcyjnych. Przez funkcję kosztową p.r. może wpły­wać na decyzję w dziedzinie produkcji i zapotrzebowania na pracę, przez funk­cję dochodową oddziałuje na podaż pra­cy, jej rozmieszczenie, kwalifikacje ltd.Ogólnemu pojęciu „p.r.” odpowiada kilka konkretnych mierzalnych Jej postaci. Najbardziej precyzyjną miarę wielkości p.r. stanowi płaca Jednostkowa, zwana niekiedy w literaturze stopą płac. Jest to ustalane z góry wynagrodzenie za jednostkę pracy określonej kategorii, płacę Jednostkową odzwierciedla w ad­ministracji płacowej przede wszystkim płaca podstawowa. W zależności od for­my organizacji pracy akordowa, dniów­kowa opłacana w skali miesięcznej, pła­ca podstawowa występuje w postaci: stawki akordowej — zapłaty za Jednost­kę produkcji, stawki godzinowej — za­płaty za każdą przepracowaną godzinę lub podstawowej płacy miesięcznej sto­sowanie progresji czy degresji w akor­dzie oraz premii prowadzi do podwyższe­nia lub obniżenia faktycznej płacy Jed­nostkowej i odchylenia Jej od płacy podstawowej.Kwota powstała z przemnożenia stawki p.r. przez liczbę rzeczywiście wykona­nych Jednostek pracy mierzonych wiel­kością produkcji lub przepracowanym czasem stanowi zarobek podstawowy. Na zarobek całkowity składają się oprócz zarobku podstawowego: 1. dopłaty wy­nikające z wykonania lub przekroczenia zadań produkcyjnych, tzw. nadwyżki akordowe i premie; 2. kompensaty za czas nie przepracowany — urlopy, zwol­nienia, postoje; 3. ekwiwalenty specjal­nych świadczeń zakładu, np. umunduro­wanie; 4. różne dodatki, np. funkcyjne, lokalne, kompensacyjne. Obliczony w ten sposób zarobek całkowity brutto, zmniejszony o podatki od wynagrodzeń, trafia w postaci całkowitego zarobku netto do pracownika. W wielu krajach potrąca się pracownikowi z zarobku tak­że składki ubezpieczeniowe. Płaca nominalna, płaca realna, płaca mi­nimalna. forma orga­nizacji płac, przy której ustalone ukła­dami zbiorowymi lub innymi przepisami prawnymi taryfy wynagrodzeń podlegają „automatycznej” korekcie (podwyżce lub obniżce) w przypadku zmiany wskaźni­ka przyjętego za podstawę. Dotychcza­sowa praktyka krajów kapitalistycznych zna dwa typy r.s.p. Jeden mający na celu zharmonizowanie Interesów kapita­listów i pracowników najemnych wiąże ruch taryf płac z indeksem zysków da­nej gałęzi produkcji lub z Indeksem cen uzyskiwanych przez daną gałąź. Drugi typ wynika z walki proletariatu w obro­nie płac realnych i wyraża się w po­wiązaniu taryf płac z indeksem kosz­tów utrzymania nosi on często nazwę płac indeksowych. R.s.p. stosowane w warunkach szybko zmieniającej się siły nabywczej pieniądza i wzrastających kosztów utrzymania znajdują szerokie zastosowanie zwłaszcza w okresach wo­jen i inflacji; szczególnie bogate do­świadczenie przyniosła w tym zakresie II wojna światowa powojenna inflacja. Prawie wszystkie kraje kapitalistyczne Europy, USA, Kanada, Australia posługu­ją się r.s.p. Odpowiednie klauzule wsta­wione do zawieranych w tym okresie zbiorowych układów pracy określają szczegółowo warunki i metody stosowa­nia tych skal oraz wzorcowy budżet pra­cowniczy stanowiący podstawę analizy wskaźnika kosztów utrzymania; klauzule te ułatwiają w znacznym stopniu stoso­wanie wieloletnich układów zbiorowych pracy. Dość często r.s.p. związane ze wskaźnikiem kosztów utrzymania stano­wią narzędzie państwowej ingerencji w dziedzinę płac; do odpowiednich orga­nów państwowych należy wówczas de­cyzja co do charakteru i wysokości kom­pensacyjnej podwyżki płac; może ona mieć charakter proporcjonalny, wówczas wszystkie stawki wzrastają w takim sa­mym stopniu; przy nowym poziomie płac zostają więc zachowane dawne proporcje w skali płac. Często jednak ustala się ab­solutną wysokość podwyżki kompensa­cyjnej równą dla wszystkich stawek, co prowadzi do zmiany struktury płac, do ich spłaszczenia. Ciekawą odmianę r.s.p. przedstawia rozwiązanie australijskie; rewizji kompensacyjnej podlega tu tylko tzw. płaca minimalna, Jednolita stano­wiąca podstawową część składową wszystkich stawek, drugą Ich część, tzw. do­datek kwalifikacyjny określany na pod­stawie różnic w jakości pracy, wyłącza się z tego postępowania. Przy stosowaniu r.s.p. w jakiejkolwiek postaci bardzo ważną rolę odgrywa prawidłowe ustale­nie wysokości kosztów utrzymania oraz szybkie uwzględnianie ich zmian w poli­tyce płac. W praktyce te dwa problemy są niekiedy głównym elementem walki klasowej o poziom płac. Fałszowanie In­deksów kosztów utrzymania przez urzę­dy i instytucje reprezentujące interesy kapitalistów, odrzucanie postulatów zwią­zków zawodowych o podwyżkę płac no­minalnych formułowanych na podstawie własnej analizy wskaźników kosztów utrzymania, ustawowe ograniczanie czę­stotliwości rewizji płac nominalnych badania wskaźników kosztów utrzyma­nia, to najważniejsze metody przerzuca­nia kosztów inflacji na pracowników na­jemnych, mimo stosowania r.s.p., któ­rych formalnym założeniem jest obrona przed tego rodzaju polityką.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments