REGIONALNE

REGIONALNE

Jedno z ogniw planowania przestrzennego, przez p.r. należy rozumieć planowanie gospodarcze w ujęciu przestrzennym na terytorium mniejszym od całego kraju, a większym od Jednostki osadniczej. Plany regionalne sporządza się na okresy dłuższe, przeważnie na 20 lat w ścisłym powiązaniu z planem przestrzennego za­gospodarowania kraju. Plany regionalne stanowią podstawę do: 1. opracowywania wieloletnich planów terenowych plany te sporządza się na podstawie central­nych wytycznych oraz planów regional­nych; planowanie terytorialne; 2. opracowania planów miejscowych pla­nów urbanistycznych; 3. lokalizacji in­westycji i terenowej koordynacji inwe­stycji koordynacja terenowa; 4. pro­wadzenia polityki przestrzennej gospo­darowanie terenami, różnicowanie w układzie przestrzennym płac i cen, sub­wencje itd.P.r. wywodzi się z urbanistyki. W pro­cesie rozwoju zostało uzupełnione nauka­mi ekonomicznymi głównie teorią loka­lizacji rachunkiem optymalizacji roz­mieszczenia oraz naukami geograficzny­mi typy przestrzenne, metody analizy geograficznejP.r. rozwinęło się na świecie po I woj­nie światowej, zwłaszcza w państwach gospodarczo wysoko rozwiniętych. W wy­niku przyspieszonych procesów urbani­zacyjnych poszczególne miasta zaczęto 4czyć w zespoły miast i do nich dosto­sowywać infrastrukturę. W tej sytua­cji nie można było prawidłowo rozwią­zywać zagadnień rozbudowy miast bez analizy układu regionalnego, a zatem Planowanie miast musiało rozszerzyć się do planowania regionu. W Polsce p.r. za­częło rozwijać się także po I wojnie światowej, w okresie międzywojennym oylo ono jednak p.r. typu fizycznego analiza warunków terenowych i istnie­jącego rozmieszczenia i na tym tle bu­dowa różnych modeli układu przestrzen­nego Jako oferty dla działalności gospo­darczej. W warunkach gospodarki pla­nowej p.r. stopniowo zostaje włączone do ogólnego systemu planowania gospodar­czego.Obecnie pracownie planów regionalnych istnieją we wszystkich województwach duże miasta wydzielone z województw i otaczające Je województwa mają wspól­ne pracownie. Zatrudniają one fachow­ców z dziedziny p.r., specjalistów z eko­nomii, geografii, architektury różnego rodzaju specjalistów inżynierów. Sporządzane są różne rodzaje planów regionalnych, a mianowicie: plany makroregionalne, obejmujące kilka regionów lub Ich części, głów­nie obszary kraju o zbliżonych proble­mach do rozwiązania, np. makroregion nadmorski, Sląsko-Krakowski, ogólne plany regionalne, obejmujące obszary poszczególnych województw łącznie z miastami wydzielonymi z wo­jewództw, szczegółowe plany regionalne, obejmujące tereny pod-regionów, okręgów i ośrodków przemy­słowych, wyodrębnionych stref gospo­darczych np. Karpat oraz powiatów. Plany te różnią się stopniem konkrety­zacji treści gospodarczej oraz skalą to­pograficzną. Ogólne plany regionalne obejmują następujące zagadnienia: 1. ocenę dotychczasowego rozwoju społecz­no-gospodarczego w układzie przestrzen­nym i wynikające z tej oceny wnioski dla planu perspektywicznego; 2. ogólne cele kierunki społeczno-ekonomicznego rozwoju regionu; 3. koncepcję prze­strzennego zagospodarowania regionu w powiązaniu z koncepcją przestrzennego zagospodarowania kraju; 4. rozmieszcze­nie ludności, rozwój poszczególnych miast i ich zespołów oraz zasady kształ­towania zabudowy na terenach wiej­skich; 5. koncepcję formowania infra­struktury społecznej centra szkolnictwa wyższego placówek naukowo-badaw­czych, rozmieszczenie szkół średnich, rozwój kadr kwalifikowanych, centra kulturowe itd.; 6. koncepcję tworzenia skupisk przemysłowych łącznie z pro­gramem budowy niektórych z nich; 7. koncepcję rekonstrukcji struktury agrar­nej, rejonizację produkcji rolnej, modele kształtowania obrotu towarowego na wsi, rozmieszczenie produkcji leśnej łącznie z rejonizacją funkcji lasów, zmiany w użytkowaniu ziemi; 8. kształ­towanie zintegrowane} infrastruktury techniczno-ekonomicznej regionu w ści­słym powiązaniu z przebiegiem elemen­tów tej infrastruktury w skali kraju sieci i źródła zasilania tej sieci; 9. ochronę środowiska człowieka oraz tu­rystyczne zagospodarowanie regionu; 10. rozmieszczenie budownictwa mieszkanio­wego i wybranych rodzajów usług, za­sady kształtowania centrów usługowych; 11. rozmieszczenie przedsięwziąć inwe­stycyjnych oraz modele organizacji pro­cesów inwestycyjnych; 12. wytyczne do realizacji planu systemy bodźców ma­terialnego zainteresowania, wytyczne po­lityki terenowej itd. W toku sporządzania planów regional­nych szeroko opracowywane są modele układów przestrzennych oparte na ekstrapolacji dotychczasowych trendów rozwoju oraz różnych stopniach skupie­nia działalności gospodarczej modele skoncentrowane, pasmowe, rozproszone. Analiza tych modeli umożliwia dokony­wanie wyboru rozwiązań najlepszych dla danego regionu. Ostatnio w p.r. coraz szerzej stosuje się rachunek ekono­miczny, w tym również rachunek opty­malizacyjny rozmieszczenia potencjału produkcyjnego. Ponadto w planowaniu tym stosuje się różne tradycyjne metody analizy kartograficznej, np. analizę roz­mieszczenia zjawisk społecznych i gos­podarczych, korelacje przestrzenne itd. Plany regionalne w toku sporządzania opiniowane są przez komisje planów re­gionalnych złożone z naukowców wy­bitnych praktyków, uchwalane przez sesje wojewódzkich rad narodowych i przedstawiane do zatwierdzenia Radzie Ministrów. inte­gralna część ogólnego systemu planowa­nia gospodarczego, koncentrująca swoją działalność na zapewnieniu prawidło­wych warunków kompleksowego rozwo­ju społeczno-gospodarczego poszczegól­nych regionów kraju, przy uwzględnieniu zróżnicowanych warunków ekonomicz­nych, przyrodniczych i społecznych, cha­rakterystycznych dla każdego regionu, oraz skoordynowaniu rozwoju gospodar­ki przekazanej pod zarząd lub nadzór rad narodowych gospodarka tereno­wa z potrzebami założeniami polityki gospodarczej kraju.Celem p.t. jest: 1. dążenie do osiągnię­cia harmonijnego rozwoju społeczno-gos­podarczego regionu w układzie prze­strzennym oraz prawidłowego kształto­wania proporcji międzydziałowych i mię-dzygałęziowych gospodarki narodowej; 2. osiągnięcie optymalnego zaspokojenia po­trzeb bytowych ludności; 3. osiągnięcie lepszych efektów ekonomicznych dzięki koordynowaniu i scalaniu zamierzeń gos­podarczych różnych jednostek oraz wy­korzystywaniu różnego typu rezerw; 4. koordynacja zamierzeń i prac związa­nych z ochroną środowiska przyrodni­czego.Ważniejsze zadania p.t. i środki do ich realizacji ustalane są przede wszystkim w rocznych wieloletnich narodowych planach gospodarczych, w perspektywicz­nym planie rozwoju kraju, planie prze­strzennego zagospodarowania kraju oraz w określonym zakresie przez minister­stwa i centralne organizacje spółdziel­czości. Ustalanie na szczeblu cen­tralnym ważniejszych zadań p.t. ma na celu zapewnienie ich zgodności z za­łożeniami polityki gospodarczej i podpo­rządkowanie interesów regionów strate­gii rozwoju gospodarki narodowej. Na szczeblu terenowym orga­nami p.t. są rady narodowe wszystkich stopni, z tym że przewodnią rolę speł­niają rady narodowe stopnia wojewódz­kiego. Rady narodowe mają przyznane odpowiednie uprawnienia i środki umoż­liwiające oddziaływanie na prawidłowy rozwój gospodarczy terenu. Czynności te polegają przede wszystkim na: 1. opra­cowywaniu własnych planów perspekty­wicznych tzw. planów regionalnych, za­wierających założenia rozwoju całej gos­podarki na terenie województwa lub Jego części; 2. opiniowaniu ważniejszych za­dań z rocznych i 5-letnlch projektów planów Jednostek gospodarczych obję­tych planowaniem centralnym oraz sko­ordynowaniu tych zadań z założeniami planu terenowego i założonymi kierunka­mi rozwoju danego terenu; 3. inicjowa­niu opracowywaniu rocznych 1 5-letnich programów realizacji inwestycji wspólnych i towarzyszących; 4. analizie zdolności produkcyjnych i usługowych jednostek objętych planowaniem cen­tralnym oraz przedkładaniu wniosków w sprawie wykorzystania stwierdzonych re­zerw; 5. oddziaływaniu na prawidłową gospodarkę siłą roboczą w Jednostkach objętych planowaniem centralnym; 6. inicjowaniu powiązań kooperacyjnych między jednostkami planu centralnego i terenowego; 7. podejmowaniu decyzji o lokalizacji wszystkich obiektów prze­mysłu terenowego, zakładów przemysłu kluczowego zatrudniających do 500 osób, lokalizacji rozbudowy zakładów przemy­słu kluczowego o wartości kosztorysowej poniżej 250 min zł i przyroście zatrudnie­nia do 1000 osób oraz opiniowaniu loka­lizacji ogólnej wszystkich inwestycji, dla których decyzje lokalizacyjne podejmo­wane są na szczeblu centralnym.W wymienionych czynnościach rad na­rodowych związanych z p.t. ważną rolę odgrywają przepisy o koordynacji te­renowej, określające szczegółowo upraw­nienia rad narodowych w oddziaływaniu na gospodarkę im nie podporządkowaną. Dotyczy to zwłaszcza działalności inwe­stycyjnej, rozwoju usług, gospodarki siłą roboczą, wykorzystywania rezerw gospo­darczych itp.Podmiotami p.t., oprócz rad narodowych wszystkich stopni, są również minister­stwa i centralne organizacje spółdzielczo­ści nadzorujące gospodarkę terenową, współpracujące z Komisją Planowania przy Radzie Ministrów w ustalaniu za­dań i środków dla gospodarki terenowej w projektach NPG oraz metod p.t. In­stytucje te utrzymują stałą więż z rada­mi narodowymi i ich organami wyko­nawczymi, informują o zadaniach, wyni­kających z ogólnej polityki resortowej, służą fachową i techniczną pomocą oraz instruktażem w rozwiązywaniu ważniej­szych problemów gospodarczych, w wyniku realizacji wytycznych VI Zja­zdu PZPR zostały zwiększone uprawnie­nia rad narodowych w dziedzinie oddzia­ływania na rozwój gospodarczy terenu oraz nałożone nowe obowiązki zadania, mające na celu usprawnienie, zwiększe­nie efektywności i polepszenie wyników p.t. Zwiększono samodzielność rad naro­dowych w ustalaniu zadań dla gospodar­ki terenowej pod warunkiem zachowania kilku z nich w formie wskaźników dy­rektywnych ustalonych globalnie dla wo­jewództwa w NPG. Podkreślona została odpowiedzialność rad narodowych za za­pewnienie kompleksowego i prawidłowe­go rozwoju gospodarczego poszczegól­nych województw i regionów oraz wy­krywanie racjonalne wykorzystywanie różnego rodzaju miejscowych rezerw gos­podarczych i społecznych. Określono no­we zadania rad narodowych w zakresie utrzymywania stałej więzi z terenowym aktywem społeczno-gospodarczym, komi­tetami FJN, terenowymi instancjami po­litycznymi, organizacjami związków za­wodowych i samorządu robotniczego oraz innymi organizacjami — reprezentujący­mi mieszkańców miast i wsi — w ce­lu zapewnienia zgodności przedsięwzięć i zadań gospodarczych z istotnymi po­trzebami terenu oraz wykorzystania ini­cjatyw społecznych. Potencjał gospodarczy, znajdujący się pod bezpośrednim zarządem lub nadzo­rem rad narodowych gospodarka tere­nowa stanowi znaczną część ok. 30% potencjału gospodarki narodowej. Nakła­dy inwestycyjne objęte p.t. rad narodo­wych i spółdzielczości stanowią ok. 30%i nakładów na Inwestycje całej gospodar­ki uspołecznionej. Liczba zatrudnionych w terenowej gospodarce uspołecznionej stanowi ok. 39’/« zatrudnionych w całej gospodarce uspołecznionej, budżety tere­nowe — ok. 26% budżetu państwa, a war­tość produkcji przemysłu terenowego — ok. 12%i wartości produkcji przemysłu uspołecznionego.Gospodarka terenowa obejmuje ponadto: 1. całość gospodarki rolnej z wyjątkiem PGR specjalistycznych, gospodarstw po­mocniczych podległych ministerstwom i wyższym szkołom rolniczym; 2. ok. 40% dróg publicznych o nawierzchni twardej, prawie wszystkie drogi gruntowe, krajo­wy transport PKS ‚l niektóre przedsię­biorstwa branżowe transportu drogowe­go; 3. handel detaliczny, działalność ga­stronomiczną i usługi dla ludności; 4. działalność przedsiębiorstw i zakładów świadczących usługi komunalne w mia­stach, osiedlach i na wsi oraz działalność zawodowych i ochotniczych straży po­żarnych; 5. budownictwo mieszkaniowe typu miejskiego; 6. urządzenia socjalne i kulturalne, oprócz urządzeń o znacze­niu ponadwojewódzkim, np. szpitale kli­niczne, uzdrowiska, częściowo sanatoria, szkolnictwo wyższe, niektóre szkoły za­wodowe, większość muzeów, niektóre teatry, filharmonie, opery i obiekty wy­poczynkowe; 7. pewną część działalności przedsiębiorstw budowlano-montażowych i biur projektowych; 8. lasy niepaństwo­we.Na szczeblu terenowym zadania i środ­ki dla gospodarki terenowej ustalane są przez rady narodowe wszystkich szczebli w rocznych i 5-letnich planach rozwoju społeczno-gospodarczego z uwzględnie­niem zadań i środków ustalonych w NPG i przez radę narodową wyższego szczebla. Tryb i zasady opracowania planów wo­jewódzkich ustala Komisja Planowania przy Radzie Ministrów. Tryb i zasady opracowywania planów powiatowych, gminnych oraz miast nie stanowiących powiatów ustalają prezydia wojewódz­kich rad narodowych. stworzenie systemu bodźców materialnego zainteresowania zachęcających przede wszystkim Jed­nostki gospodarujące, nie objęte plano­waniem bezpośrednim indywidualna gospodarka rolna, prywatne rzemiosło, pozostałości sektora kapitalistycznego, spółdzielczość, do działalności gospodar­czej zgodnej z ogólnymi kierunkami na­kreślonymi w narodowym planie gospo­darczym. Środkami p.o. są: 1. zapew­nienie odpowiednio wysokich cen skupu produktów wytwarzanych przez chło­pów, prywatne rzemiosło przemysłowe i przemysł prywatny oraz stworzenie możliwości zbytu; 2. dostarczanie indy­widualnym producentom dostatecznej ilości środków produkcji i surowców po odpowiednio niskich cenach maszyny, nawozy sztuczne, cegła, metale, baweł­na, plastyk itp; 3. udzielanie odpo­wiednich kredytów obrotowych i inwe­stycyjnych na zakup maszyn, budowę budynków gospodarczych itp. 4. pro­wadzenie odpowiedniej polityki podat­kowej, która zapewnia dochodowość pro­dukcji. W sektorze państwowym mamy również do czynienia z planowaniem pośrednim jako uzupełnieniem planowa­nia bezpośredniego. Polega ono na całym systemie bodźców materialnego zaintere­sowania system płac, premii i dodat­ków oraz działalności motywacyjnej akcje uświadamiające, mających na ce­lu zainteresowanie i zachęcenie pracują­cych do wykonania planowych zadań.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments