REASEKURACJA

REASEKURACJA

odstępowanie udzia­łów w ryzykach przyjętych do ubezpie­czenia przez towarzystwa (zakłady) ubez­pieczeń innym towarzystwom (reaseku­ratorom). Towarzystwo ubezpieczające przekazuje Jednocześnie odpo­wiednią część składek ubezpieczeniowych w zamian za zobowiązanie reasekuratora do zwrotu proporcjonalnej części wypła­conych odszkodowań. Celem r. jest więc podział i wzajemna wymiana ryzyka, eliminująca niebezpieczeństwo strat prze­kraczających własne fundusze i umożli­wiająca tym samym prowadzenie ope­racji ubezpieczeniowych w odpowiednio szerszej skali. W kapitalizmie stosowa­nie r. niezbędne jest z uwagi na wiel­kość ubezpieczanego ryzyka (wielkie za­kłady przemysłowe składy towarowe, statki oceaniczne, rozwój motoryzacji, samoloty komunikacyjne itp.). W socja­lizmie uspołecznienie i koncentracja działalności ubezpieczeniowej ogranicza potrzebę r. w wysokim stopniu. R. do­chodzi do skutku bądź przez przekazy­wanie udziałów w dowolnie wybranym ryzyku (r. fakultatywna), bądź na pod­stawie umowy z góry określającej ro­dzaje ryzyka I wysokość udziałów rea­sekuracyjnych (r. obligatoryjna). Rease-kurowane ryzyko Jest następnie dzielone i wymieniane między reasekuratorami (retrocesja). Przez r. dokonuje się zatem wtórny i dalszy podział ryzyka (pier­wotny jego podział został dokonany przez ubezpieczenie). O ile Jednak ubezpiecze­niowa repartycja ryzyka zamyka się w obrębie określonej grupy ubezpieczonych lub w obrębie danego społeczeństwa, to repartycja ryzyka przez r. wychodzi po­za te ramy i dokonuje się w skali mię­dzynarodowej, najczęściej światowej. W Polsce działalność reasekuracyjną pro­wadzi Towarzystwo Ubezpieczeń Rea­sekuracji „Warta” SA w Warszawie. RECESJA GOSPODARCZA, stosowany we współczesnej ekonomii burżuazyjnej termin określający fazy kryzysu w cyklu koniunkturalnym. W burżuazyjnej literaturze ekonomicznej podkreśla się zazwyczaj, że termin „kryzys” może do­tyczyć tylko gwałtownych krachów gieł­dowych i bankowych, natomiast rzeczy­wisty przebieg procesu kurczenia się pro­dukcji lepiej odzwierciedla termin „r.g.”. W rzeczywistości chodzi o całkowite wy­eliminowanie tradycyjnego terminu „kry­zys”, gdyż w przypadkach ostrych zała­mań i wielkich zaburzeń gospodarczych używa się terminu „depresja”, zaś w przypadkach załamań o mniejszej skali i nie tak gwałtownych używa się termi­nu „r.g.”. Mimo licznych krachów gieł­dowych bankowych, które towarzyszyły kryzysowi lat — , kryzys ten okreś­lany jest w literaturze burżuazyjnej Jako depresja.REFINANSOWANIE, rodzaj stosunków kredytowych między bankiem biletowym (centralnym) a pozostałymi bankami ( banki i ich rodzaje). W gospodarce kapitalistycznej stosunki te obejmują kredyty udzielone przez bank centralny, głównie w formie redyskonta weksli zdyskontowanych uprzednio przez tzw. banki handlowe (depozytowe), oraz pod zastaw papierów wartościowych o sta­łym oprocentowaniu (w zasadzie » obli­gacji pożyczek państwowych lub weksli skarbowych). R. jest więc jedną z formupłynniania aktywów bankowych w ban­ku centralnym, a także Jedną z form od­działywania banku centralnego na roz­miary akcji kredytowej pozostałych banków, które w ten sposób zyskują do­datkowe środki do zwiększenia działal­ności kredytowej. W gospodarce socja­listycznej r. odgrywa mniejszą rolę, po­nieważ w większości krajów przeważają­ca część akcji kredytowej skoncentrowa­na jest w banku centralnym, a rozmiary działalności kredytowej pozostałych ban­ków ustalane są w planie kredyto­wym. Kredyt refinansowy występuje wówczas, gdy działalność kredytowa ban­ku specjalnego (branżowego) przekracza je*go zasoby pieniężne (fundusze własne, lokaty wkłady), jeśli zaś banki specjal­ne wyposażone są z budżetu państwa w dostateczne fundusze własne, wówczas nie korzystają one z kredytów refinan­sowych lub tylko przejściowo; sytuacja taka występuje w systemie bankowym ZSRR, natomiast w Bułgarii, Jugosławii i NRD (a więc w krajach, w których banki centralne w zasadzie nie udzielają bezpośrednio kredytów dla przedsię­biorstw) kredyty refinansowe mają więk­sze znaczenie. W Polsce (po przejęciu w działalności Banku Inwestycyjne­go przez Narodowy Bank Polski) z kre­dytów refinansowych w NBP korzysta Bank Rolny, który udziela z kolei kredytów refinansowych spółdzielniom oszczędnościowo-pożyczkowym.REEKSPORT, eksport towaru impor­towanego ( import) i poddanego w kra­ju niekiedy niewielkim operacjom pro­dukcyjnym (uszlachetniającym), np. czyszczeniu, sortowaniu, przepakowywa­niu. Reeksporter może osiągnąć zysk za pośrednictwo kosztem pierwotnego eks­portera i (lub) ostatecznego importera, Jeśli lepiej od nich zna rynki (lub) to­war oraz (lub) dysponuje kapitałem obro­towym, którego im brak. R. pośred­ni występuje wówczas, gdy towar prze­chodzi przez kraj reeksportera; stosowa­ny jest w celu dodatkowego podwyższe­nia zysku dzięki dokonaniu operacji uszlachetniających towar lub w celu ukrycia przed odbiorcą źródła pochodze­nia towaru. R. bezpośredni wy­stępuje wówczas, gdy reeksporter kieru­je towar wprost od producenta do od­biorcy; bywa z reguły pomijany w sta­tystykach handlu zagranicznego kraju reeksportera.RACJONALIZACJA, stosowanie środków zmierzających do usprawnienia określo­nej dziedziny działalności ludzkiej. W produkcji materialnej za r. uważa się ulepszenie konstrukcji maszyn, narzędzi, urządzeń produkcyjnych, technologii, organizacji produkcji oraz wyrobów. Do­konywanie r. procesów produkcyjnych należy do obowiązków personelu kie­rowniczego i inżynieryjno-technicznego przedsiębiorstw. Inicjatywę i pomysło­wość załóg pracowniczych w dziedzinie r. pobudza się przez stosowanie zachęt materialnego zainteresowania. Za pro­jekt racjonalizatorski uważa się projekt ulepszenia: stosowanej techniki, tech­nologii, jakości wyrobu lub istniejącego stanu bezpieczeństwa i higieny pracy, jeżeli projekt ten nie ma cech wynalazku lub wzoru użytkowego. Wynalazek Jest to nowe rozwiąza­nie zagadnienia technicznego, nadające się do zastosowania w gospodarce naro­dowej. Wzór użytkowy natomiast jest modelem, w którym nowa postać przedmiotu (np. kształt, rysunek, bar­wa) ma na celu zwiększenie jego uży­teczności lub walorów estetycznych. Pro­jekty wynalazków są zgłaszane w Urzę­dzie Patentowym, który w wypadku bra­ku zastrzeżeń rejestruje dany projekt i wydaje właścicielowi (może być nim przedsiębiorstwo, grupa osób lub poje­dynczy wynalazca) patent, tj. doku­ment stwierdzający jego wyłączne pra­wo do rozporządzania wynalazkiem. Wzór użytkowy podlega rejestracji. Urząd Pa­tentowy wydaje autorowi wzoru świa­dectwo ochronne, stwierdzające wyłączne prawo do korzystania z wzoru. Projekt racjonalizatorski nie musi być nowością nawet w skali danej gałęzi produkcji. Wystarczy, że nie był dotychczas stosowany w przedsię­biorstwie i że koncepcja jego wprowa­dzenia nie została przekazana przez wła­dze zwierzchnie lub nie wypłynęła z ini­cjatywy innego przedsiębiorstwa. Pro­jekt „”racjonalizatorski — w odróżnieniu od wynalazku — może polegać na przy­stosowaniu do potrzeb danego przedsię­biorstwa znanego stosowanego w kraju rozwiązania określonego zagadnienia. Za przyjęty projekt należy się jego twór­cy wynagrodzenie, którego wielkość usta­lana jest zależnie od efektów uzyska­nych w wyniku jego zastosowania. Za projekty, których zastosowanie przynosi korzyści nie dające się obliczyć, wiel­kość wynagrodzenia określa się szacun­kowo.Do opracowania i realizacji niektórych projektów racjonalizatorskich celowe jest powołanie brygady racjonaliza­torskiej — zespołu pracowników, uzupełniającego się pod względem wie­dzy doświadczenia, w którego skład wchodzą robotnicy, mistrzowie, technicy i Inżynierowie. RUCHLIWOŚĆ SPOŁECZNA, przemiesz­czenia Jednostek i grup społecznych w strukturze społecznej. Rozróżniamy ruch­liwość pionową (wertykalną), gdy Jed­nostka (lub grupa) przesuwa się z niższej pozycji społecznej na wyższą (awans spo­łeczny) lub z wyższej pozycji na niższą (degradacja społeczna), i ruchliwość po­ziomą (horyzontalną), gdy Jednostka (lub grupa) zmienia miejsce w strukturze, pozostając Jednak w przybliżeniu na tym samym szczeblu drabiny społecznej. Przykładem ruchliwości pionowej może być przejście z kategorii niewykwalifi­kowanych pracowników fizycznych do kategorii wykwalifikowanych pracowni­ków (lub na odwrót); przykładem ruchli­wości poziomej natomiast może być przejście z kategorii samodzielnych rol­ników do kategorii samodzielnych rze­mieślników (zakładając, że obie te ka­tegorie znajdują się na tym samym szczeblu drabiny społecznej). Ponadto rozróżniamy r.s. międzypokole-niową, gdy w grę wchodzi zmiana pozy­cji społecznej jednostki w porównaniu z pozycją Jej ojca (lub matki) ruchli­wość wewnątrzpokoleniową, gdy wystę­puje zmiana pozycji jednostki w porów­naniu z pozycją zajmowaną przez tę jed­nostkę we wcześniejszym okresie. Na wielkość r.s. wpływa wiele czynni­ków gospodarczych i społecznych. Ze względu na nie wyróżnia się m. in.: . ruchliwość strukturalną (niekiedy na­zywaną również ruchliwością technolo­giczną) wywołaną zmianami w społecz­nym podziale pracy, np. wzrostem udzia­łu — wśród ogółu czynnych zawodowo — pewnych kategorii społeczno-zawodo-wych (np. przemysłowych pracowników fizycznych) a zmniejszaniem się udziału innych kategorii (np. pracowników rol­nictwa); . ruchliwość reprodukcyjną, wywołaną faktem, że pewne kategorie ludności odznaczają się rozszerzoną re­produkcją demograficzną (np. ludność rolnicza), inne zaś nie osiągają prostej reprodukcji demograficznej (np. niektó­re kategorie pracowników umysłowych); . ruchliwość związana z „wymianą” Jednostek, kiedy pewne jednostki, np. nie mające odpowiednich kwalifikacji przechodzą z wyższych pozycji na niższe, a na ich miejsce przychodzą Jednostki bardziej kwalifikowane zajmujące do­tychczas niższe pozycje. Ruchliwość strukturalna odgrywa donio­słą rolę w ciągu całego okresu uprzemy­słowienia. Natomiast ruchliwość związa­na z „wymianą” Jednostek nabiera szcze­gólnego znaczenia w fazie intensywnego, selektywnego rozwoju gospodarczego. Ruchliwość reprodukcyjna Jest funkcją różnic w stopie reprodukcji poszczegól­nych kategorii społecznych zmniejsza się w miarę, jak te różnice maleją. R.s. należy odróżniać od ruchliwości geograficznej (migracji), tj. od zmiany miejsca zamieszkania lub pobytu. Ta ostatnia z reguły wiąże się z r.s. (np. mi­gracje ze wsi do miast). R.s. często Jed­nak występuje bez zmiany miejsca za­mieszkania lub pobytu.ROZSTĘP jedna z miar dyspersji; jest to różnica mię­dzy największą a najmniejszą wartością spostrzeżeń w danej zbiorowości, ina­czej — różnica między skrajnymi war­tościami. R. jest łatwy do obliczenia, zwłaszcza przy niewielkiej ilości spo­strzeżeń, kiedy nie potrzeba układać ich kolejno wg wielkości, aby móc stwier­dzić, które z nich wykazuje wartość naj­wyższą, a które najniższą. R. nie Jest zbyt precyzyjną miarą dyspersji, ponie­waż skrajne wartości mogą w silnym stopniu podlegać przypadkowi. Przy do­statecznie dużej jednak liczbie spostrze­żeń (co najmniej kilku tysięcy) wystę­puje pewna prawidłowość, r. równa się bowiem w przybliżeniu -krotnemu odchyleniu standardowemu. Przybliżenie to jest tym lepsze, im bardziej roz kład spostrzeżeń jest zbliżony do rozkła du normalnego. Stwierdzenie dotyczące zależności między r. i odchyleniem stan­dardowym można sformułować również w ten sposób, że wszystkie (lub niemal wszystkie) spostrzeżenia mieszczą się w granicach trzykrotnego odchylenia stan­dardowego w dół i w górę od śred­niej arytmetycznej; Jest to tzw. regu­ła trzech sigm (odchylenie standardo­we oznacza się bowiem symbolem sig­ma). R. dobrze charakteryzuje dyspersję w całej zbiorowości, Jeżeli wyznacza się go wielokrotnie na podstawie stale tej samej liczby spostrzeżeń. Jeżeli roz­kład zbiorowości Jest normalny, stosu­nek wyznaczonego w ten sposób r. do odchylenia standardowego Jest wiel­kością ściśle określoną przez liczbę spo­strzeżeń, na podstawie których każdo­razowo wyznacza się r. Mając r. można więc łatwo wyznaczyć odchylenie stan­dardowe. Dzięki temu r. znalazł zastoso­wanie w statystycznej kontroli jako­ści, gdzie stanowi podstawę jednego z ro­dzaj .ROZPIĘTOŚĆ rozpiętość kierowania (span o control) jest pojęciem, które pozwoli! sformułować zasadę ograniczonej roz piętości kierowania. Rozpiętość oznacz liczbę bezpośrednich podwładnych, któ rych przełożony może inspirować d działania, wyznaczać im cele (zadania i skutecznie nadzorować ich realizację Ograniczenia rozpiętości kierowania wy nikają m. in. z fizycznych i intelektual nych możliwości człowieka. Kierując si jedynie tym kryterium organizatorz usiłowali wiele razy formułować liczb” wo granicę rozpiętości. Formuły okazy wały się jednak zawodne ze względu n zbyt daleko posunięte uproszczenie pr blemu.Na zmienność rozpiętości kierowani wpływa wiele czynników Do najważ niejszych z nich zalicza się: . złożono zagadnień, które przydziela się kierów nikowi (zespołowi); . różnorodność pro blematyki przydzielonej zespołowi; stopień zrutynizowania decyzji i meto działania; . sposób przetwarzania lnfor macji; . rodzaj komunikacji miedz” członkami zespołu; . kwalifikacje człon ków zespołu; . kwalifikacje zawodów kierownika; . zdolność do podejmowa­nia decyzji i ponoszenia ryzyka; . ro dzaj koniecznej kontroli (zarządzania inżynierskiej, administracyjnej) każd czynności. Niektóre z wymienionyc czynników wpływają na zmniejszenie inne zaś zwiększają rozpiętość kierowa­nia. Właściwy wybór liczby podwładnych zależy zatem od konkretnych, indywi dualnych sytuacji organizacyjnych. Zasięg kierowania (scope) jest pojęciem oznaczającym liczbę wszystkich podwład­nych, a więc zarówno bezpośrednich, ja’ i kierowanych pośrednio. ów kart kontrolnych

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments