PRZESTRZENNE

PRZESTRZENNE

Część ogólnego systemu planowania społeczno–gospodarczego. W skład zagadnień, któ­rymi zajmuje się p.p., wchodzi: 1. teoria P. przez którą należy rozumieć wza­jemnie powiązany zespół praw i zasad oraz spekulatywnych przewidywań rzą­dzących rozmieszczeniem sił wytwór­czych i urządzeń usługowych; 2. meto­dologia p.p., czyli nauka o metodach sporządzania planów przestrzennych, oraz metodyka, czyli metody sporządza­nia tych planów; 3. opracowywanie konkretnych planów przestrzennych w skali międzynarodowej, dla całego kraju, po­szczególnych regionów i jednostek osad­niczych. Zadaniem p.p. Jest racjonalne rozmieszczenie sił wytwórczych. Ma ono na celu: 1. wzrost gospodarczy i jed­nocześnie stopniową likwidację dyspro­porcji w poziomie życia ludności między różnymi obszarami kraju oraz takie roz­mieszczenie działalności gospodarczej, które wyzwala i utrwala twórcze aspi­racje ludności miast i osiedli; 2. wy­kształcenie określonej specjalizacji gos­podarczej terenów i osiąganie dzięki te­mu intensywnego rozwoju wyznaczo­nych dziedzin gospodarki; 3. zapewnienie określonego porządku w przestrzeni oraz sprawnego i niezawodnego systemu funk­cjonowania układu przestrzennego gos­podarki narodowej; 4. realizację danego programu gospodarczego przy możliwie najniższych nakładach inwestycyjnych i eksploatacyjnych, na które wywiera wpływ miejsce lokalizacji; 5. sposób za­gospodarowania kraju, który Jednocześ­nie zapewniałby wymagania obronności państwa; 6. ochronę środowiska geogra­ficznego człowieka. W toku sporządza­nia planów przestrzennych dokonuje się oceny dotychczasowego rozwoju społecz­no-gospodarczego w układzie przestrzen­nym wyznacza się najefektywniejsze rozmieszczenie przyszłej działalności gos­podarczej odpowiada się na pytanie, gdzie zlokalizować wyznaczone przedsię­wzięcia gospodarcze.Do p.p. zalicza się: 1. planowanie prze­strzennego zagospodarowania kraju plan krajowy, będące integralną częścią perspektywicznego planowania rozwoju społeczno-gospodarczego kraju plany przestrzennego zagospodarowania kraju sporządza Komisja Planowania przy Ra­dzie Ministrów; 2. planowanie rozmiesz­czenia działalności gospodarczej w uję­ciach działowo-gałęziowych plany te sporządzają poszczególne resorty; 3. – planowanie regionalne, czyli planowanie gospodarcze w ujęciu przestrzennym na terytorium będącym częścią kraju; 4. planowanie miejscowe obejmujące plany urbanistyczne miast osiedli, plany rurallstyczne dla wsi oraz plany prze­strzenne zespołów osadniczych. Podane rodzaje planów przestrzennych wymaga­ją wzajemnej koordynacji, którą doko­nuje się metodą kolejnych przybliżeń metoda lteracyjna. W praktyce spoty­ka się Jeszcze plany przestrzenne dla kilku państw i plany dla terenów przy­granicznych wchodzących w skład dwu lub więcej państw. Zgodnie z omówio­nymi celami p.p. dąży również do upo­rządkowania struktury przestrzennej gospodarki narodowej, w której wyróż­nia się: 1. układy węzłowe gospodarki narodowej, czyli miejsca koncentracji ludności i działalności gospodarczej; 2. układy infrastruktury techniczno-ekono­micznej, tj. układy komunikacyjne, ener­getyczne i wodne; 3. układy infrastruk­tury społecznej, czyli rozmieszczenie ludności o określonych kwalifikacjach, oraz placówek kształcenia; 4. układy strefowe, czyli tereny rozproszonej dzia­łalności człowieka, zwłaszcza rolnictwo, leśnictwo i turystyka; 5. układy osadni­cze, obejmujące rozmieszczenie miast o różnych funkcjach, osiedli i wsi; G. regiony gospodarcze, tj. tereny o wy­kształconych lub wykształcających się ścisłych więziach ekonomicznych, mają­ce własne ośrodki miejskie o wszech­stronnie rozwiniętych funkcjach spo-łeczno-gospodarczych; 7. podregiony gos­podarcze, obejmujące części regionów, mające wspólne ośrodki miejskie o funk­cjach pośrednich między ośrodkami re­gionalnymi a powiatowymi tereny mia­sta ponadpowiatowego wraz z zaple­czem; 8. mikroregiony gospodarcze, czyli najniższe podziały przestrzenne oparte na więziach ekonomicznych i organiza­cyjnych; 9. ośrodki przemysłowe two­rzone przez skupienie w Jednym mieście kilku zakładów o charakterze ponadlo-kalnym przeważnie powiązane wspólną infrastrukturą; 10. okręgi przemysłowe, czyli aglomeracje obejmujące kilka miast położonych blisko siebie, w któ­rych skupione są różne gałęzie przemy­słu o charakterze ponadlokalnym, prze­ważnie wzajemnie ze sobą powiązane węzłami kooperacyjnymi lub wspólnym systemem Infrastruktury; 11. obszary uprzemysłowione, tj. tereny, na których w różnych Jednostkach osadniczych i w niewielkim skupieniu są rozmieszczone zakłady przemysłowe; 12. rejony produk-cyjno-rolne, czyli obszary o zbliżonych warunkach naturalnych i ekonomicz­nych, o określonej strukturze produkcji rolnej, różniące się od sąsiadujących re­jonów; 13. rejony turystyczne, stanowlą­ce wyodrębnione obszary charakteryzu­jące się atrakcyjnymi krajobrazami z rozbudowanymi obiektami wypoczyn­kowymi i podlegające ochronie przyro­dy; 14. terytorialne kompleksy gospodar­cze, czyli wzajemnie ze sobą powiązane dziedziny i przedsięwzięcia społeczno–gospodarcze składające się na określo­ny efekt gospodarczy i zlokalizowane w Jednej Jednostce osadniczej lub Jej po­bliżu.W ten sposób określona struktura prze­strzenna Jest przedmiotem planowania w skali kraju. W p.p. regionu i Jedno­stki osadniczej stopień szczegółowości wzrasta, obejmując w zasadzie rozmiesz­czenie obiektów inwestycyjnych lub Ich zespołów.P.p. może przybierać charakter postula-tywny i wskazywać pożądane układy przestrzenne są to prognozy przestrzen­ne oraz charakter dyrektywny, a więc przygotowywać projekty konkretnych decyzji lokalizacyjnych właściwe plany przestrzenne.P.p. rozwija się od zakończenia I wojny światowej w państwach kapitalistycz­nych oraz w Związku Radzieckim, a po II wojnie w innych państwach socjali­stycznych. W państwach kapitalistycz­nych na podstawie przyjętych zasad tzw. porządku przestrzennego wyznacza się ogólne ramy i zgłasza oferty lokaliza­cji działalności gospodarczej. W pań­stwach socjalistycznych sięga ono znacz­nie dalej, gdyż w miarę konkretyzacji planów gospodarczych wypełnia te ra­my treścią gospodarczą. W Polsce Lu­dowej p.p. rozwija się od 1945. W latach 1945—49 skoncentrowane ono było w Głównym Urzędzie Planowania Prze­strzennego i obejmowało trzy stadia, mianowicie: planowanie krajowe, regio­nalne i miejscowe. W 1949 zostało podzie­lone między Państwową Komisję Plano­wania Gospodarczego planowanie kra­jowe i regionalne i Ministerstwo Bu­downictwa planowanie miejscowe. W późniejszych latach rola planowania kra­jowego i regionalnego znacznie zmalała. powołano ponownie wo­jewódzkie pracownie planów regional­nych przy wojewódzkich komisjach pla­nowania gospodarczego, a w 1966 Pra­cownię Przestrzennego zagospodarowa­nia Kraju w Komisji Planowania przy Radzie Ministrów.P.p. w skali kraju i regionów Jest ściśle powiązane z planowaniem perspekty­wicznym, a planowanie miejscowe z bu­downictwem. Sporządzanie planów re­gionalnych miejscowych oraz kierowa­nie lokalizacjami zgodnie z tymi plana­mi należy do kompetencji rad narodo­wych. Wreszcie należy podkreślić istotne zna­czenie, jakie ma dla praktyki rozwoju gospodarczego funkcjonowanie całego systemu planów gospodarczych. Przede wszystkim chodzi tu o podział na plany: perspektywiczne, wieloletnie zazwyczaj 5-letnle roczne oraz na krótsze — półroczne, kwartalne, mie­sięczne i tygodniowo-dobowe. Między po­szczególnymi kategoriami tych planów występują ścisłe powiązania, zapewnia­jące ciągłość i bardziej stabilny rozwój. W planach perspektywicznych dążymy jedynie do określania podstawowych przekształceń i zasadniczych etapów roz­woju gospodarki narodowej, z podziałem na kolejne okresy 5-letnie. Stopień szczegółowości ujęcia zadań wzrasta w planach wieloletnich, a bardziej opera­tywne i szczegółowe rozwinięcie zadań występuje w ustaleniach planów rocz­nych. Bieżący rozwój społeczno-gospo­darczy kształtuje się w planach na krót­sze okresy, co wymaga już powiązania z operatywnym kierowaniem produkcją, zaopatrzeniem, handlem i innymi dzie­dzinami gospodarki.Naukowy charakter planowania w ustro­ju socjalistycznym opiera się na świado­mym wykorzystywaniu obiektywnych praw ekonomicznych przez państwo so­cjalistyczne, z tego punktu widzenia za­rysowuje się w widoczny sposób rola i zadania p.g.n. Jako wyodrębnionej ga­łęzi wiedzy. Występuje bowiem zrozu­miała konieczność naukowego uogólnia­nia bogatych doświadczeń państw socja­listycznych w zakresie metodologii pla­nowania, ich praktycznej działalności w kierowaniu gospodarką narodową, a tym samym rozwinięcia teorii p.g.n., wyjaśniającej praktykę, a jednocześnie oddziaływającej twórczo na działalność gospodarczą państwa w kierunku Jej ulepszenia i usprawnienia. Formy i za­kres p.g.n. mogą być różne; odmienny może być również stopień ich skutecz­ności.P.g.n. obejmuje bezpośrednio lub pośred­nio całą gospodarkę. Kompleksowy cha­rakter planowania łączy Już w etapieopracowywania planu zadania planowe i środki niezbędne do ich wykonania Realność ustaleń planu opiera się na prawidłowej ocenie możliwości wykona­nia podstawowych zadań, mając do dys­pozycji dane środki, z uwzględnieniem ew. wygospodarowania dodatkowych re­zerw. Mówi się wówczas o wyższym lub niższym stopniu napięcia planu. Równocześnie z przystąpieniem do rea­lizacji planu rozpoczyna się faza kontroli Jego wykonania. Niejednokrotnie wstęp­na koordynacja planu przy Jego opra­cowaniu musi być szeroko uzupełniona i niekiedy odpowiednio przekształcona w trakcie realizacji zadań planowych. Przedmiotem p.g.n. jako dziedziny wie­dzy Jest działalność państwa związana z kierowaniem gospodarką, dotyczy to zwłaszcza zagadnień planowego kierowa­nia rozwojem sił wytwórczych i stosunków produkcji. Na podstawie ob­serwacji i analiz praktycznej działal­ności państwa dokonuje się uogólnienia spostrzeżeń i zdobywanych doświadczeń oraz formułuje metody planowej dzia­łalności państwa socjalistycznego. Aby zapewnić Jak najbardziej skuteczne kie­rowanie rozwojem życia gospodarczego, p.g.n. musi w pełni uwzględniać dzia­łanie praw ekonomicznych oraz wy­korzystywać Je w interesie społeczeń­stwa. Zakres p.g.n. jako dziedziny wie­dzy obejmuje przede wszystkim całość problematyki form, metod i zasad pla­nowania, z uwzględnieniem ich zmienno­ści i elastyczności na tle historycznego rozwoju i kolejnych etapów wzrostu gospodarczego, zagadnienia związane z opracowywaniem Jednolitego, skoordy­nowanego planu gospodarczego, z Jego wykonywaniem i ew. zmianami, a także z zapewnieniem środków do realizacji i bieżącej kontroli. Teoretycznych uogól­nień w zakresie p.g.n. dokonuje się me­todą indukcji: z wielu obserwacji i analizy zjawisk społeczno-gospodar-czych, występujących w gospodarce na­rodowej, formułuje się ogólne prawidło­wości, wytyczne i zasady działalności państwa; ustala się zwłaszcza możliwie najbardziej efektywne metody i zasady planowego kierowania gospodarką naro­dową oparte na zasadzie centralnego pla­nowania i koordynacji podstawowych elementów rozwoju gospodarczego oraz szerokiego oddziaływania za pomocą zde- centralizowanego systemu bodźców ma­terialnego zainteresowania. Uchwały V Zjazdu PZPR, a następnie II, IV i v Plenum wytyczyły podstawowe kierunki dalszego doskonalenia systemu planowania gospodarki narodowej. Rea­lizacja tych uchwał i zawartych w nich szczegółowych postanowień wymaga wie­loletniego wysiłku związanego z uspraw­nieniem całości funkcjonowania gospo­darki narodowej.jednocześnie wyraźnie zarysowuje się konieczność kompleksowej re­formy systemu planowania. Nie da­ły bowiem oczekiwanych efektów czę­ściowe regulacje i zmiany obowiązują­cego systemu finansowego, cen, bodźców i inwestycji. Podjęto więc intensywne prace nad przygotowaniem rozwiązań ca­łości zagadnień z możliwością Ich eta­powego wprowadzenia w życie. Konkret­ne ustalenie zadań w tym zakresie za­wierają postanowienia Uchwały VI Zja­zdu PZPR z grudnia . Na szczególne podkreślenie zasługują także postano­wienia Uchwały VI Zjazdu w dziedzinie planowania modernizacji gospodarki na­rodowej. Wiąże się to także z lepszym wykorzystaniem osiągnięć naukowo-tech­nicznych i nowoczesnej organizacji oraz socjalistycznej współpracy międzynaro­dowej w celu przyspieszenia procesu unowocześnienia gospodarki polskiej i zwiększenia dynamiki jej rozwoju. sfera pla­nowania społeczno-ekonomicznego, obej­mująca zagadnienia polityki ludnościo­wej, rodzinnej, dochodów i stopy życio­wej ludności, konsumpcji społecznej, roz­woju oświaty i wychowania, kultury, ochrony zdrowia, sportu turystyki. Do zadań p.s. należy z jednej strony formu­łowanie celów rozwoju społecznego i ekonomicznego, z drugiej zaś poszuki­wanie oraz określanie metod i środków umożliwiających ich realizację. Do cech charakterystycznych p.s. należy zaliczyć ciągłą weryfikację i kontrolę publiczną wysuwanych i wykonywanych zadań. Stwarza to potrzebę elastycznego działania i konfrontacji z odczuciami społeczeństwa, którego warunki życia kształtują się pod wpływem ustaleń pia_ nłstycznych i ich realizacji. W p.s. bie­rze się też pod uwagę bezpośredni udział społeczeństwa w rozwijaniu i funkcjo­nowaniu infrastruktury społecznej, co znajduje swój wyraz w czynach spo­łecznych i bezekwiwalentnej działalności różnych organizacji i stowarzyszeń. Materialną bazę p.s. stanowi infrastruk­tura społeczna oraz społeczny fundusz spożycia, za pomocą którego realizuje się program świadczeń społecznych. Każdy narodowy plan rozwoju społecz­no-ekonomicznego obejmuje części wcho­dzące w zakres p.s. Wiele szczegółowych zadań zawartych jest w zakładowych i terenowych planach socjalnych, które stają się integralną częścią planów dzia­łalności przedsiębiorstw i rad narodo­wych.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments