PRZEMYSŁ

PRZEMYSŁ

dział produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przy­rody oraz ich przetwarzanie w celu do­stosowania do potrzeb ludzi prowadzo­ne jest na dużą skalę, oparte Jest na podziale pracy, w specjalnie do tego ce­lu przystosowanych pomieszczeniach przy powszechnym użyciu maszyn, za­pewniających ciągłość procesów produk­cji i powtarzalność wyrobów. P. jest głównym działem gospodarki narodo­wej. Decyduje o poziomie i tempie roz­woju gospodarczego, gdyż Jest Jedynym działem wytwarzającym środki pracy dla wszystkich pozostałych działów gos­podarki narodowej. Rozwój p. przyspie­sza wzrost transportu budownictwa, decyduje o modernizacji i intensyfika­cji rolnictwa. P. rozwija się szybciej od innych działów gospodarki narodo­wej, gdyż Jest w małym stopniu uzależ­niony od warunków klimatycznych oraz osiąga wyższą niż inne działy wydaj­ność pracy na skutek rozwiniętego po­działu pracy i stosowania doskonalszych metod wytwarzania. Rozwój p. wiąże się ściśle z rozwojem nauki i techniki. Na skutek procesu uprzemysłowienia zmienia się struktura społeczna kraju. Wzrost udziału p. i wielkoprzemysłowej techniki w gospodarce zmienia propor­cje zatrudnienia; maleje liczba zatrud­nionych w rolnictwie, powoduje w cią­gu długiego okresu wzrost liczby klasy robotniczej, przyspiesza procesy urbani­zacji, sprzyja wzrostowi stopy życio­wej ludności oraz upowszechnianiu oświaty i kultury. Państwa o rozbudo­wanym p. mają wyższy poziom docho­du narodowego na jednego mieszkańca, są zamożniejsze i odgrywają większą rolę polityczną i gospodarczą niż kraje nie uprzemysłowione i z mniej rozwinię­tym p. Dlatego też dążeniem krajów słabiej rozwiniętych gospodarczo jest in­dustrializacja, a krajów rozwiniętych — dalszy rozwój p.roli p. w gospodarce narodowej świad­czą następujące wielkości: udział p. w tworzeniu dochodu narodowego produktu globalnego, wartość środ­ków trwałych w p. i ich udział w całym majątku trwałym gospodarki narodowej, wielkość zatrudnienia w p. i jego udział w ogólnym zatrudnieniu w kraju oraz udział wyrobów przemysłowych w obro­tach handlu zagranicznego, a zwłaszcza w eksporcie.Poziom p. wyrażają absolutne wielkości produkcji (ogólna wartość produkcji i wielkość produkcji najważniejszych asortymentów) oraz wielkość produkcji p. przypadająca na mieszkańca kraju (ujęta wartościowo lub w poszczególnych grupach wyrobów). W porównaniach międzynarodowych rozwój p. ocenia się za pomocą danych określających produk­cję wyrobów-reprezentantów o kluczo­wym znaczeniu w gospodarce narodo­wej. Charakteryzują one produkcję naj­ważniejszych gałęzi p. Szczegółowe ba­dania, dotyczące np. proporcji rozwoju i struktury gałęziowej p., opierają się na wielu wyrobach (od do i wię­cej), reprezentujących wszystkie gałęzie i większość grup p.Zależnie od ekonomicznego przeznacze­nia wyroby wytwarzane w p. kwalifi­kuje się do środków produkcji (tzw. grupa A) i środków konsumpcji (tzw. grupa B) ( grupa A i B w przemyśle). Podział ten ma duże znaczenie, gdyż wpływa na ustalenie wielkości aku­mulacji i spożycia oraz ich wzajemnego stosunku wartościowego i ilościowego. Z punktu widzenia form własności środ­ków produkcji w Polsce odróżnia się p. państwowy, p. spółdzielczy, a także p. prywatny. Z punktu widzenia charak­teru działalności rozróżnia się p. w y-dobywczy, polegający na bezpośred­nim opanowywaniu zasobów przyrody (górnictwo węgla, rud itp.) oraz p. przetwórczy, polegający na uszla­chetnianiu i przetwarzaniu surowców i materiałów w celu przystosowania ich do różnorodnych potrzeb konsumpcyj­nych i produkcyjnych. Postęp technicz­ny i ekonomiczny, wyrażający się w lep­szym wykorzystywaniu surowców, pro­dukcyjnym wykorzystywaniu odpadków oraz stosowaniu surowców syntetycznych wpływa na stopniowy wzrost udziału p. przetwórczego w całkowitej produkcji p. Zależnie od wielkości zakładów wy­twórczych i przyjętych w danym okre­sie kryteriów klasyfikacji rozróżnia się p. wielki, średni i drobny. Państwowe przedsiębiorstwa p. wielkie­go i średniego podporządkowane zjedno­czeniom branżowym i ministerstwom przemysłowym tworzą tzw. p. klucz o-w y, zaś państwowe przedsiębiorstwa podporządkowane radom narodowym — p. terenowy. Używane są także po­toczne określenia: p. ciężki — dla ozna­czenia górnictwa, hutnictwa, chemii, energetyki, p. maszynowego i p. lekki, obejmujący włókiennictwo, p. szklarski i odzieżowy.Na potrzeby planowania, statystyki i organizacji zarządzania stosuje się po­dział p. na gałęzie (w p. polskim wyod­rębnia się gałęzi), a te z kolei dzieli się na grupy p. (branże p.), obejmujące przedsiębiorstwa: . o podobnym proce­sie technologicznym; . opierające swo­ją produkcję na zbliżonym surowcu; . wytwarzające produkty o jednakowym przeznaczeniu. w strukturze p. zacho­dzą istotne zmiany, polegające na wzro­ście udziału najnowocześniejszych gałęzi i grup p., a zwłaszcza gałęzi p. maszyno­wego i chemicznego oraz na zmniejsze­niu udziału gałęzi i grup tradycyjnych (p. paliw, włókienniczy, spożywczy). Zmienia się też struktura wewnętrzna poszczególnych gałęzi p. na korzyść grup p. wytwarzających nowoczesne wyroby lub opartych na nowych rodzajach su­rowców. Struktura p. w dużym stopniu kształtuje się pod wpływem koncentra­cji i specjalizacji produkcji. Dążenie do poprawy ekonomicznej efektywności pro­dukcji p. zmusza do ciągłego pogłębia­nia podziału pracy i rodzi tendencje do wzrostu wielkości zakładów oraz przed­siębiorstw p. Prowadzi to do wyodręb­niania się wyspecjalizowanych gałęzi, grup p., rodzajowych grup p. i przed­siębiorstw, zwęża zakres ich działania i doprowadza do skupiania dużej pro­dukcji w stosunkowo nielicznych jed­nostkach gospodarczych. w wyniku tych procesów powstają i rozwijają się różno­rodne formy współpracy produkcyjnej przedsiębiorstw i zakładów (kombinaty, zrzeszenia producentów, kooperacja). Jednym z głównych zadań polityki gos­podarczej państwa socjalistycznego jest utrzymanie wysokiego tempa wzrostu produkcji p. oraz zapewnienie korzyst­nych zmian w strukturze produkcji p. Tempo rozwoju p. charakteryzuje wskaź­nik wyrażający procentowy stosunek przyrostu produkcji globalnej w danym okresie, liczonej w cenach niezmien­nych, do wielkości tej produkcji w okre­sie przyjętym za podstawowy. Zachowa­nie wysokiego tempa rozwoju p. wyma­ga dużych inwestycji i podnoszenia wy­dajności pracy. w poszczególnych okre­sach rozwoju kraje socjalistyczne osią­gają niejednakowe tempo wzrostu p. w pierwszym etapie uprzemysłowienia tempo wzrostu p. jest zwykle bardzo wysokie, a obniża się w toku dalszej industrializacji (w Polsce w latach — wynosiło od do °/« rocznie). w ostatnim okresie większość krajów so­cjalistycznych osiąga wysokie tempo wzrostu p. w granicach — °/o rocznie. w pierwszym etapie uprzemysłowienia Polski ( — ) rozwój podstawowych gałęzi p. odbywał się przy wykorzysta­niu ekstensywnych czynników wzrostu gospodarczego (wzrost liczby środków trwałych przy nie zmienionym poziomie technicznym, szybkie powiększanie za­trudnienia i stosunkowo wolny wzrost wydajności pracy itd.). W drugim etapie uprzemysławiania zaczynają dominować czynniki o charakterze intensywnym (podnoszenie poziomu technicznego p., podnoszenie kwalifikacji i wzrost wydaj­ności pracy itd.). Nastąpiło także wyraź­ne uprzywilejowanie rozwoju tych gałęzi i grup p., które mają podstawowe zna­czenie dla postępu technicznego w całej gospodarce narodowej.PRZETARG PUBLICZNY, w znaczeniu potocznym — licytacja, tj. sprze­daż publiczna nabywcy oferującemu naj­wyższą cenę; w znaczeniu ścisłym — licy­tacja in minus, czyli rodzaj kon­kursu organizowanego przez przedsię­biorstwo lub administrację państwową w celu uzyskania najkorzystniejszych warunków dostawy towarów, wykonania robót ltp. P.p. może być otwarty, rj. dostępny dla każdego, lub zamknięty, tzn. dostępny tylko dla osób (fizycznych albo prawnych), odpowiadających okreś­lonym warunkom (np. tylko dla przed­siębiorstw uspołecznionych). Składane oferty muszą najczęściej być zabezpie­czone wadialnie, tj. przez złożenie pew­nej sumy gwarantującej organizatorowi, że wygrywający zawrze umowę zgodnie z warunkami określonymi w ofercie. Rodzajem p.p. jest również aukcja, czyli licytacja in plus; nabywcą sprze­dawanego na aukcji towaru staje się oferujący najwyższą cenę. Aukcja zbli­żona jest do giełdy towarowej gieł­da), z tym że przedmiotem obrotu auk­cyjnego są produkty niestandardowe, najczęściej towary kolonialne, bawełna, futra, drogie kamienie. PRZETWARZANIE DANYCH STATY­STYCZNYCH, ogół czynności związanych z przekształceniem danych statystycz­nych z postaci, w Jakiej są one reje­strowane w sprawozdaniach lub w in­nych dokumentach statystycznych, na informację wynikową, mającą zazwyczaj formę zestawień lub tablic. Z uwagi na to, że badania statystyczne dotyczą zjawisk masowych p.d.s. Jest z zasady procesem bardzo pracochłon­nym. Jeśli wykonywane Jest ręcznie, po­woduje nadmierne wydłużenie czasu opracowania publikacji wyników ba­dań. Z tego względu do p.d.s. stosuje s:e od dawna różnorodne środki techniczne. Od kilku lat najważniejszą rolę w p.d.s. odgrywają elektroniczne maszyny cyfro­we (EMC). Po raz pierwszy EMC zostały zastosowane do p.d.s. w w Stanach Zjednoczonych, w Polsce natomiast w . Obecnie większość badań statystycz­nych opracowuje się przy ich utycii; W procesie p.d.s. w warunkach stosowa nla EMC wyróżnić można następując-czynności: . kontrola wstępna danych, . oznaczanie pojęć słownych symbola-ml, . przenoszenie danych z formula­rzy statystycznych na karty lub taśmy dziurkowane, . kontrola dziurkowania, . wprowadzanie danych do EMC z kari lub taśm dziurkowanych i zapis infor­macji na taśmach magnetycznych, fi. kontrola automatyczna danych odczyta­nych z taśmy magnetycznej, . grupo wanie danych i wykonywanie potrzeb­nych obliczeń, . opracowanie zestawiei wynikowych, . drukowanie zestawien Czynności wymienione w p. — są czyn­nościami przygotowawczymi i wykonywa­ne są przeważnie ręcznie, natomiast po­zostałe czynności —w sposób automatycz­ny za pomocą EMC. Dzięki zastosowani.. EMC pracochłonność czynności przygo­towawczych można poważnie zmniejszyć przez wprowadzenie częściowej automa­tyzacji nadawania symboli oraz zastos > wanie bardziej racjonalnego rozmiesz­czenia informacji na kartach dziurko­wanych.. Dzięki sto-sowaniu EMC dane statystyczne można poddawać szczegółowej kontroli, co po­zwala uzyskać znacznie dokładniejszą informację wynikową. Maszyny elektro­niczne pozwalają na stosowanie w opra­cowaniu wyników badań metod matema­tycznych, dzięki którym można uzyskać szereg dodatkowych wskaźników, ułat­wiających prowadzenie analizy bada­nych zjawisk.przechowywanie masowej informacji statystycznej na taśmach magnetycznych lub w Innych rodzajach pamięci o dużej pojemności umożliwia gromadzenie in­dywidualnej, Jednostkowej informacji o różnych obiektach statystycznych ze stosunkowo łatwym dostępem do tej in­formacji. Podobne zasoby informacji, za­wierające wszechstronne dane o różnych obiektach badań statystycznych z róż­nych okresów i przechowywane w for­mie umożliwiającej łatwe korzystanie z tej informacji przez wszystkich zain­teresowanych użytkowników, nazwano bankiem danych statystycznych. Duże znaczenie dla sprawnego przebie­gu p.d.s. ma rzetelność informacji staty­stycznej. Przekazywanie do opracowania informacji błędnej, niekompletnej i nie­dokładnej poważnie komplikuje proces przetwarzania i może zaważyć na do­kładności informacji wynikowej.PRZYWÓDZTWO CENOWE w ustroju kapitalistycznym taki układ na rynku (wchodzi tu głównie w grę rynek oligopolistyczny), przy któ­rym ceny wyznaczone przez Jedno przedsiębiorstwo (przywódcę cenowego są akceptowane przez pozostałe przed­siębiorstwa; może powstać: . gdy jedno wielkie przedsiębiorstwo dominuje na rynku (taką sytuację określa się nie­kiedy jako monopol częściowy); . w wyniku poufnego porozumienia oligopo-listów; . gdy jedno z przedsiębiorstw jest uważane przez pozostałe jako szcze­gólnie dobrze orientujące się w sytuacji rynkowej; we wszystkich tych przypad­kach p.c. staje się formą monopolu. prowadzą dla osób fizycznych rachunki, na które mo­gą być przyjmowane określone przez NBP waluty wymienialne. Krajowcy de­wizowi mogą dysponować środkami na tych rachunkach — bez odrębnego ze­zwolenia dewizowego — w zakresie za­leżnym od rodzaju tych środków. Wpła­ty z tytułu wynagrodzeń za prace, za występy artystyczne, diety, odszkodowa­nia, zagraniczne nagrody pieniężne i da­rowizny, a w określonym stosunku rów­nież należności artystów plastyków, na­leżności za wykłady, odczyty itp. mogą być wykorzystywane na: . bony towaro­we w eksporcie wewnętrznym; zapła­ty za towary zakupione za granicą oraz w polskich przedsiębiorstwach upraw­nionych do sprzedaży za waluty obce wypłaty za granicę na określone ce­le; . wypłaty na pokrycie kosztów pod­róży i wydatków związanych z pobytem za granicą; . wypłaty w efektywnej wa­lucie zagranicznej bez ograniczeń. Banki prowadzą również rachunki wa­lutowe wpłat w pieniądzach zagranicz­nych posiadanych w kraju oraz określo­nych innych wpłat walutowych.

[Głosów:1    Średnia:4/5]

Comments

comments