PRODUKCJA

PRODUKCJA

zbiór powiązanych ze so­bą i wzajemnie uwarunkowanych, two­rzących określoną całość procesów pra­cy, w trakcie których ludzie wykorzy­stując dobra siły przyrody wytwarzają przedmioty materialne (produkty), będą­ce dobrami użytkowymi służącymi do zaspokojenia potrzeb społecznych. P. Jest zasadniczym ogniwem komplementar­nych części reprodukcji społecznej: produkcji, podziału, wymiany i konsump­cji. Wywiera ono decydujący wpływ na charakter konsumpcji, podziału i wymia­ny oraz na ich wzajemne zależności. Z kolei zaś odpowiadające danemu ustrojo­wi społecznemu formy podziału, wymia­ny i konsumpcji aktywnie oddziałują na p., stymulując lub hamując jej rozwój. P. stanowi warunek istnienia i rozwoju społeczeństwa. Procesy pracy, w rezulta­cie których powstają dobra materialne, należą do kategorii pracy produkcyj­nej. Dobra materialne mogą być środ­kami p. lub (i) środkami konsumpcji, w zależności od funkcji spełnianych w procesach p. spożycia; środki p. służą pośrednio do zaspokojenia potrzeb ludz­kich, środki konsumpcji zaś zaspokajają je w sposób bezpośredni. W toku p. człowiek, posługując się na­rzędziami pracy w określonych warun­kach (tj. w rzeczowym środowisku pra­cy), przetwarza przedmioty pracy w pro­dukty o odpowiednich wcześniej ustalo­nych walorach użytkowych. W procesie p. rola poszczególnych czynników p. (pracy żywej, środków pra­cy i przedmiotów pracy) nie Jest iden­tyczna. Aktywną rolę spełnia zawsze praca żywa, natomiast środki p. stano­wią materialne podłoże realizowanego procesu p. W rozwoju p. obserwuje się charakterystyczne przesunięcia w zuży­ciu czynników p., a mianowicie dzięki postępowi technicznemu występuje zja­wisko stałego zmniejszania się bezpo­średniego zaangażowania pracy żywej w procesie wytwarzania dóbr materialnych. Innymi słowy obniża się udział pracy żywej w ogólnym zużyciu czynników p., tj. dokonuje się substytucja pracy żywej przez pracę uprzedmiotowioną w środ­kach pracy. Stopniowe eliminowanie pra­cy żywej z bezpośrednich procesów p. nie zmniejsza jednak znaczenia człowie­ka, którego koncepcyjna rola w p. po­zostaje nadal decydująca. Oddziaływanie ludzi na przyrodę od­zwierciedla Jedną stronę procesu p., dru­gą natomiast stanowi ich wzajemne od­działywanie na siebie. Ludzie „…żeby produkować, wchodzą w określone związki i stosunki wzajemne tylko w grani­cach tych społecznych związków i stosun­ków odbywa sie ich oddziaływanie na przyrodę, odbywa się produkcja” (K. Marks). P. ma zatem charakter społeczny, czego zewnętrznym wyrazem jest podział pracy i będąca jego następstwem koope­racja oparta na stosunkach własności określonego typu. P. nie jest bierna wobec społecznych stosunków p. W ich systemie zasadnicze znaczenie między ludźmi ma stosunek, który powstaje na tle własności środków p. Dopiero w wa­runkach społecznej własności środków p. istnieją predyspozycje społecznie uza­sadnionego efektywnego kierowania procesami p.Charakter p. związany jest z określonym szczeblem rozwoju społecznego, wynika­jącego z danego rozwoju sił wytwór­czych. P. niezależnie od społecznej for­my przejawiania się jest procesem ciąg­łym, w którym następuje okresowe od­nawianie się zużytych w niej czynni­ków p. Stąd też społeczny proces p. Jest jednocześnie procesem reprodukcji. Po­nadto p. należy interpretować jako fun­dament gospodarczej działalności czło­wieka. Wyniki jej w postaci dóbr mate­rialnych stają się z kolei przedmiotem podziału.Fakt zużywania w p. czynników wy­twórczych oraz różnice w wielkości ich zużycia i wzajemnych proporcjach mię­dzy nimi są podstawą do prowadzenia rachunku ekonomicznego, umożliwiające­go wybór najbardziej efektywnych me­tod realizacji procesu p., przy czym zu­życie czynników p. traktuje się jako nakład, przychodem natomiast są wyni­ki produkcyjne, tj. produkty. Stąd też określa się podstawowe i kompleksowe relacje ilościowej oceny efektywności procesu p.: 1. relacje będące stosunkiem wielkości strumienia nakładów do wiel­kości (całkowitych lub przyrostu) stru­mienia wyników; 2. relacje strumieni wyników do strumieni nakładów. Do ocen cząstkowych może być wykorzysty­wany zestaw różnorodnych technicznych współczynników p. (np. materiałochłon­ności, produktywności); Ich poprawa świadczy o podniesieniu efektywności procesu p.Szczególne znaczenie w analizie p. mają współczynniki wydajności pracy i praco­chłonności. Tempo zmian tych współ­czynników (wzrostu wydajności pracy, spadku pracochłonności) wynika z da­nych warunków p., związanych z osiąg­niętym rozwojem sił wytwórczych oraz charakterem stosunków p. W gospodar­ce socjalistycznej, w warunkach społecz­nej własności środków p., kierowanie procesami p. odbywa się w sposób pla­nowy, przy czym zasadniczą rolę odgry­wa tu harmonizacja procesów pracy. Przesłanką takiego działania jest jak naj­lepsze zaspokojenie potrzeb społecznych zarówno pod względem ilości, Jak i Ja­kości wytwarzanych dóbr. W tym celu, oprócz optymalizacji bieżącej działalnoś­ci produkcyjnej, dużego znaczenia w gospodarce socjalistycznej nabiera for­mułowanie prognoz rozwoju gospodar­czego.Należy zaznaczyć, iż p. często bywa utoż­samiana z wynikami procesu p., tj. z ilo­ścią wytwarzanych produktów. W tym przypadku występuje ona jako p. glo­balna i towarowa, p. czysta, p. końco­wa, p. porównywalna itd.PRODUKCJA CZYSTA, część — dochodu narodowego wytworzona w określonej Jednostce produkcyjnej: dziale lub gałęzi gospodarki narodowej, przedsiębiorstwie Itp. Jest to ta część produkcji global­nej, która pozostaje po odliczeniu środ­ków wytwórczości zużytych na jej wy­tworzenie. P.cz. charakteryzuje rozmiary działalności produkcyjnej danej jedno­stki; na wielkość jej nie mają zniekształ­cającego wpływu, przy porównaniach w czasie, zmiany organizacyjne lub zmia­ny w stosunkach kooperacyjnych oddzia­łujące na wielkość produkcji globalnej. Wartość p.cz. oblicza się przez odjęcie od wartości produkcji globalnej tzw. kosz­tów materialnych (czyli wartości zuży­tych środków wytwórczości), na które składają się: energia obca i paliwo, su­rowce i materiały, materialne usługi obce, Jak obróbka obca, transport itp.i oraz amortyzacja; a zatem wartość p.cz. odpowiada wartości nowo wytwo­rzonej w danym okresie i w danej jed­nostce. Wartość p.cz. obliczana Jest w cenach bieżących dla danego okresu; w celu badania dynamiki fizycznych roz­miarów p.cz. stosuje się ceny stałe .’PRODUKCJA DODANA, miernik pro­dukcji typu netto integrujący całą dzia­łalność operacyjną zarówno przemysło­wą, Jak i budowlaną, projektowo-doku-mentacyjną, rolną, transportową, hand­lową itp., prowadzoną przez przedsię­biorstwa przemysłowe. Wartość p.d. oblicza się przez odjęcie od wartości pro­dukcji całkowitej kosztów materialnych działalności operacyjnej bez amortyzacji, produkcję całkowitą liczoną wg cen fa­brycznych uzyskuje się w wyniku sko­rygowania wartości sprzedaży w cenach zbytu o różnice remanentów wyrobów gotowych, produkcji niezakończonej, pół­fabrykatów, materiałów i przedmiotów nietrwałych własnej produkcji liczonych wg kosztów własnych oraz odjęcia po­datku obrotowego i dodania dotacji przedmiotowych.produkcję całkowitą można również obliczać wychodząc ze sprzedaży w ce­nach realizacji; zmniejsza się wówczas sprzedaż o dodatnie, a powiększa o ujem­ne różnice budżetowe. Do kosztów materialnych działalności operacyjnej zalicza się surowce i mate­riały netto, paliwo i energię obcą, ma­terialne usługi obce (obróbka, usługi re­montowe, transportowe, telekomunika­cyjne, ekspertyzy Itp.), delegacje służbo­we, koszty biurowe i inne określone przepisami branżowego planu kont, z wyjątkiem amortyzacji. Koszty mate­rialne poniesione w danym okresie ko­ryguje się o saldo zmian stanu rozliczeń międzyokresowych i kosztów zakupu w przedsiębiorstwach, w których wielkości ‚e stanowią znaczne kwoty wykazują dużą zmienność w czasie. P.d. Jest mier­nikiem pojęciowo zbliżonym do miernika value added stosowanego w krajach ka­pitalistycznych. P.d. różni się od pro­dukcji czystej: . systemem cen (produk­cja czysta obliczana Jest w cenach rea-Hzacji, tj. łącznie z podatkiem obroto­wym i różnicami budżetowymi, lecz bez dotacji, natomiast p.d. obliczana Jest w cenach fabrycznych); . amortyzacją

Comments

comments