PRAWA EKONOMICZNE

PRAWA EKONOMICZNE

Tendencje, działające i torujące sobie drogę z żelaz­ną koniecznością, .Prawo „toruje sobie zawsze drogę jedynie w sposób powikła­ny i przybliżony jako dominująca tendencja, Jako nie dająca się nigdy ustalić przeciętna nieustannych wahań” Marks, wg Lenina, prawo akumulacji stanowi „określoną tendencję, której przeciwstawia się określona kontrtendencja która staje się rzeczywistością, jeśli nie ma walki klasowej przeciwko tej tendencji, jeśli nie ma wywalczonych przez klasę robotniczą ustaw o ochronie robotników. J. Warga natomiast dowo­dził: „Prawa ekonomiczne są tenden­cjami, których działanie jest stale naru­szane, zmieniane, łagodzone przez dzia­łanie kontrtendencjl. Między prawem a tendencją nie ma różnicy, najsilniej­sza panująca tendencja jest właśnie pra­wem”.p.e. stanowią przedmiot badań i ustaleń ekonomii politycznej jako nauki. Wg de­finicji O. Langego „proces gospodarczy jest kompleksem stale powtarzających się działań ludzkich. W określonych wa­runkach, wynikających z danego rozwo­ju historycznego społeczeństwa, działania te powtarzają się w pewien określony sposób, czyli odznaczają się prawidłowo­ścią. Prawidłowość tę można rozłożyć na pewne elementy stale powtarzających się związków lub relacji między poszczegól­nymi działaniami lub czynnościami, z których działania te się składają. Zwią­zki takie lub relacje określamy mia­nem praw ekonomicznych”. Z definicji Langego wynikają następujące wnioski: 1. mówiąc o p.e. mamy na myśli dzia­łania ludzi w dziedzinie gospodar­czej oraz wzajemne związki między tymi działaniami; 2. działania te są uwarunkowane historycz­nie; oznacza to, że w danych warun­kach przejawiają się tendencje w działaniach ludzi, które są im narzucone przez istniejące, a niezależne od nich warunki; 3. chodzi nie o pojedyncze dzia­łania, które mogą być dziełem przypad­ku, lecz o działania masowe i po­wtarzające się, tj. pozwalające przewi­dzieć, jak poszczególne warstwy i klasy będą postępowały, gdy zaistnieją dane warunki; dotyczy to działania w spo­łeczeństwach podzielonych na klasy klas i warstw społecznych; 4. regularna powtarzalność zjawisk, proce­sów, działań ludzkich świadczy, że funk­cjonowaniem rozwojem społeczeństw nie kieruje przypadkowość, lecz prawi­dłowość i konieczność, która toruje sobie drogę przez wiele odchyleń i przypad­ków; 5. wzajemne związki między dzia­łaniami ludzi klas i warstw polegają na tym, że niektóre z nich zawsze wystę­pują Jednocześnie, w tym samym czasie, niektóre zaś poprzedzają inne, stanowiąc ich przyczynę, Jak również, że mię­dzy danymi działaniami istnieją w nie­zmienionych warunkach określone rela­cje ilościowe np. między inwestycjami a przyrostem zatrudnienia lub dochodu, które — Jeżeli dobrze Je poznaliśmy — dadzą się z góry obliczyć; te wzajemne związki między działaniami, przede wszy­stkim związki przyczynowo-skutkowe, są właśnie p.e. Naszym zdaniem w definicji Langego brakuje wyraźnego podkreśle­nia tego, że p.e. są panującymi tenden­cjami w działaniu mas ludzkich. P.e. działają w sposób obiektywny, tj. niezależnie od woli i świadomości ludzi; np. przez tysiące lat ludzie wymieniali towary, produkty swojej pracy, nie zdając sobie sprawy z istnienia i działa­nia prawa wartości, przez setki lat lu­dzie pracy byli wyzyskiwani przez ka­pitalistów nie wiedząc nic o prawie wartości dodatkowej, kapitaliści przezna­czali część wartości dodatkowej na roz­wój swoich przedsiębiorstw, nie znając działania prawa akumulacji kapitali­stycznej, powstawało masowe bezrobocie, mimo że ludzie nie uświadamiali sobie, że Jest ono wynikiem działania ogólnego i absolutnego prawa akumulacji i lud­nościowego prawa kapitalizmu aku­mulacji kapitalistycznej ogólne prawo. Można by zadać pytanie: w Jaki sposób p.e., będące przejawem działania ludzi, mogą mleć jednocześnie charakter obiek­tywny, tj. p.e. niezależnych od woli i upodobań ludzi Odpowiedź na to py­tanie brzmi: chociaż każdy człowiek działa w imię własnego dobrze lub źle rozumianego interesu lub ideału, ludzie znajdujący się w tej samej sytuacji mają zbliżone potrzeby i ideały, a zatem po­dobne motywy działania. Działania są więc uwarunkowane, tj. obiek­tywne warunki życia narzucają klasom i warstwom społecznym ich postępowa­nie oraz kierunki ich zamierzeń. Jeżeli zatem społeczeństwo Jest podzielone na antagonistyczne klasy, interesy tych klas są ze sobą sprzeczne, wobec tego działa­nie jednej klasy krzyżuje się z działa­niem innej. W takiej sytuacji zjawisko jest wypadkową działania sprzecz­nych sił O. Lange nazywa to „prawami splotu działań ludzkich”; p.e. mają tu charakter żywiołowy. Jeżeli zaś w społeczeństwie nie występują klasy anta-gonistyczne, może ono świadomie kiero­wać swoimi p.e. Nie oznacza to, że p.e. zatraciły swój obiektywny charakter, lecz że społeczeństwo świadomie przy­stosowuje się do nich i wykorzystuje ich działanie. A zatem, obiektywny charak­ter p.e. nie przeszkadza w ich poznaniu i wykorzystaniu dla dobra społeczeństwa lub klas społecznych; ludzie nie są wobec nich bezsilni i nie muszą biernie podda­wać się ich działaniu. Ludzie kupując i sprzedając towary, zmierzają do tego, aby kupić możliwie tanio, a sprzedać Je jak najdrożej, leży to bowiem w ich interesie. Działa tu pra­wo wartości i prawo podaży i popytu. Kapitaliści organizując się w monopole oligopole mogą jednak ograniczać świa­domie podaż, w celu utrzymania wy­sokich cen, robotnicy stowarzyszeni w związkach zawodowych ograniczają ży­wiołową podaż siły roboczej. W sytuacji, gdy kapitaliści wyzyskując robotników działają zgodnie z prawem wartości do­datkowej, robotnicy mogą przeciwsta­wiać się wzrostowi wyzysku i ograniczać go. Prawo akumulacji wyjaśnia, dlaczego kapitalista nie może wydatkować na za­spokojenie swoich potrzeb całej warto­ści dodatkowej, lecz musi Jej część „oszczędzić”; w grę wchodzi tu również działanie prawa konkurencji i prawa maksymalizacji zysku, które skłaniają kapitalistę do oszczędzania. Jak już wiemy, często wynik pewnego działania nie Jest zgodny z oczekiwa­niem, gdyż Jest wypadkową krzyżujących się interesów i sił. Kapitaliści dążą do maksymalizacji zysku, Jednak w tym przypadku dążenie kapitalisty X spotyka się ze sprzeciwem kapitalisty Y, który zmierza do tego samego celu. W wyniku ich walki konkurencyjnej powstaje prawo tendencji zniżkowej stopy zysku, przeciętnej stopy zysku oraz cen pro­dukcji. A zatem nawet wówczas, gdy re­zultat działania nie odpowiada celom działalności ludzi, Jest on jej następ­stwem.Przy klasyfikacji p.e. możemy rozróżnić prawa ogólne, działające we wszystkich formacjach społecznych, i prawa działa­jące w niektórych lub tylko w Jednel formacji społecznej.Wymieńmy kilka ogólnych p.e. podanych przez Marksa: l. produkcja wartości użytkowych i praca użyteczna Jest wa­runkiem życia społeczeństwa ludzkiego-2. praca produkcyjna zawsze musi wy­twarzać produkt dodatkowy produkt niezbędny i produkt dodatkowy nieza­leżnie od warunków społecznych, w ja­kich Jest wykonywana; bez tego produk­tu społeczeństwo nie mogłoby rozwijać się; 3. wzrost wydajności pracy ludzkiej Jest zawsze warunkiem rozwoju społe­czeństw ludzkich; głównym czynnikiem jej wzrostu jest rozwój sił wytwórczych. w procesie wytwarzania dóbr społe­czeństwo zawsze przeznacza część swo­jej pracy na wytwarzanie środków pro­dukcji i narzędzi pracy; społeczeństwo zatem dzieli swój czas pracy na wytwa­rzanie przedmiotów konsumpcji i środ­ków produkcji, przy czym musi istnieć określona choć zmieniająca się w cza­sie proporcja między wytwarzaniem środków produkcji i wytwarzaniem środ­ków konsumpcji; 5. istnieje jedność i ści­sła współzależność między siłami wy­twórczymi a stosunkami ekonomicznymi; niektórzy ekonomiści określają to Jako „prawo koniecznej zgodności”, inni Jako „prawo rewolucyjnego przechodzenia od Jednej formacji do drugiej”, w Istocie chodzi o wyrażenie tego samego zjawi­ska, polegającego na tym, że stosunki produkcji są uwarunkowane określonym stopniem rozwoju sił wytwórczych i ze swej strony sprzyjają temu rozwojowi lub go hamują. Ponieważ ogólne p.e. do­tyczą rozwoju społeczeństw ludzkich w ogóle, nazywamy Je również prawami socjologicznymi.Niektórzy ekonomiści klasyfikują p.e. na podstawowe prawa i pozostałe. Niektóre p.e. są odkrywane przez teoretyków na podstawie wnikliwych badań rzeczywi­stości. W tym przypadku stają się one prawami naukowymi. Prawa te stano­wią zatem adekwatne teoretyczne ujęcie p.e. działających obiektywnie, poznanie p.e. i ujęcie ich w sposób ścisły, nauko­wy, ułatwia społeczeństwom działanie wykorzystanie p.e. Wobec tego, że pra-wa społeczne wyrażają dążenie określo­nych klas, a odkrycie tych praw ujaw­nia istotny ich charakter i sens, klasy żyjące z wyzysku często są zaintercso­wane twierdził Marks, nauka ekonomii poli-cznej napotyka szczególne trudności w furiach interesu osobistego”. Prawa nauki muszą więc torować sobie drogę przez walkę ideologiczną

[Głosów:1    Średnia:3/5]

Comments

comments