PIENIĄDZ

PIENIĄDZ

Pieniądz obsłu­gujący międzynarodową wymianę towa­rów i usług oraz międzynarodowy ruch kapitału; funkcjonuje na rynku świa­towym Jako miernik wartości, Jako po­wszechny środek płatniczy przy wy­równywaniu bilansów płatniczych, niekiedy Jako powszechny środek na­bywczy przy zagranicznych zakupach za gotówkę, wreszcie Jako absolutna społeczna materializacja bogactwa przy przenoszeniu bogactwa z Jednego kraju do drugiego w formie pieniężnej, np. przy spłacaniu kontrybucji wojennych, udzielaniu subsydiów pożyczek w go­tówce, ucieczce kapitału w formie pie­niężnej z Jednego kraju do drugiego. W warunkach pełnej waluty złotej wymiana wewnętrzna i zagraniczna w istocie swojej nie różniły się od siebie od strony pieniężnej; przechodząc ze sfe­ry wymiany krajowej do międzynarodo­wej pieniądze krajowe zrzucały jedynie swoje „mundury narodowe” i szły na wagę. Od lat 30-tych XX w. występuje w skali światowej zróżnicowanie pie­niądza krajowego i światowego: wymia­nę wewnętrzną poszczególnych krajów obsługuje pieniądz papierowy, pod­stawę systemu płatności w sferze cyrku­lacji międzynarodowej w ostatniej in­stancji stanowi nadal złoto. Nie Jest dziś ono pierwszym środkiem regulowania wzajemnych należności i zobowiązań między krajami. Wraz z rozwojem ka­pitalizmu rozpowszechniły się w tym charakterze dewizy. Od czasu wielkie­go kryzysu nadprodukcji 1929—33 roz­liczenia międzynarodowe dokonywane były coraz częściej w formie clearin­gu. W 1939 Istniało 138 umów clearingo­wych między 37 krajami. Obejmowały one kilkanaście procent Importu świato­wego. W połowie lat 50-tych, na które przypada największe nasilenie umów clearingowych, liczba ich wzrosła do ok. 400 1 objęły mniej więcej 60% rozliczeń międzynarodowych krajów kapitalistycz­nych. Po II wojnie światowej poszuki­wanym środkiem regulowania rozliczeń na rynku światowym stały się amery­kańskie dewizy dolarowe. Przyczyny tego tkwiły w ich wymienialności dla zagra­nicznych władz pieniężnych na złoto oraz w możliwościach zaspokajania potrzeb importowych reszty świata kapitalistycz­nego przez USA. Nawet w warunkach powojennej dominacji USA amerykań­ska waluta krajowa nie mogła jednak zająć miejsca p.ś. i przekształcić się w trwały powszechny środek płatniczy. W poszczególnych strefach walutowych rolę pieniądza w rozliczeniach między­narodowych pełnią waluty innych roz­winiętych krajów kapitalistycznych. W ostatnich latach, w związku ze zmniej­szeniem się amerykańskiej przewagi nad pozostałymi krajami świata kapitalistycz­nego poprawą stanu ich bilansu płat­niczego z USA oraz wskutek obaw przed dewaluacją zaznaczało się zachwianie zaufania do dolara jako rezerwy dewi­zowej, następowała ucieczka od avoirów dolarowych i wymiana ich na zło­to. W sierpniu 1971 wymienialność zo­stała zawieszona, a w kilka miesięcy później doszło do dewaluacji odpowia­dającej podwyższeniu oficjalnej ceny zło­ta z 35 na 38 dolarów za uncję 1 dolar stracił na znaczeniu w systemie płatno­ści międzynarodowych. Złoto stanowi ostateczny środek wyrów­nania sald bilansów płatniczych w sys­temie wolnodewizowych rozliczeń wielo­stronnych. Rozliczenia clearingowe zde­cydowanie zmniejszają zakres występo­wania złota w charakterze powszechnego środka płatniczego, nie eliminując go jednak całkowicie, w praktyce trudno bowiem o pełną kompensację towarową i przynajmniej w części rozliczeń clea­ringowych, zwłaszcza wielostronnych, złoto musi występować Jako ostateczny międzynarodowy środek płatniczy, w ciągu 8 lat istnienia Europejskiej Unii Płatniczej ok. 20% ogólnej sumy dwu­stronnych sald krajów członkowskich wyrównano w złocie i wymienialnych na złoto dewizach dolarowych. Zmniej­szenie z końcem 1958 przez państwa za­chodnioeuropejskie reglamentacji dewi­zowych zwiększyło rolę złota w rozli­czeniach międzynarodowych krajów ka­pitalistycznych. Powstały w tym czasie Europejski Fundusz Walutowy miał dostarczać krajom członkowskim „w wy­padku chwilowych trudności z bilansa­mi płatniczymi” kredytów w złocie. W Międzynarodowym Funduszu Wa­lutowym Jednostka waluty kluczowej, dolar USA, był do czasu zawieszenia wymienialności faktycznie zrównany z 0,88887088 g czystego złota. Państwa człon­kowskie swoich udziałów kwot musiały wnieść w złocie bądź 10% swo­jego zapasu złota i wymienialnych de­wiz, jeśli stanowiło to mniejszą sumę. Tylko za złoto lub dewizy wymienialne na złoto mogły nabywać waluty Innych państw członkowskich, Jeśli ich własne zobowiązania wobec MFW przekraczały 200Vt „kwoty”. Natomiast w tych gra­nicach mogły otrzymać waluty zagra­niczne na kredyt spłacalny w walucie własnej. 1 1 1970 uruchomiono dodat­kowe środki zapłat międzynarodowych w postaci specjalnych uprawnień kre­dytowych. Rezerwy międzynarodowych środków płatności scentralizowane w rę­ku władz pieniężnych krajów członkow­skich MFW wynosiły w połowie 1971 104,9 mld dolarów, w tym 36,5 mld do­larów stanowiło złoto, a 62,5 mld dola­rów dewizy, w sumie tej zaś było 34,3 mld dolarów dewizowych amerykańskich, 6,8 mld dolarów dewizowych angielskich, 14,5 mld dolarów dewizowych innych krajów oraz 6,9 mld dolarów dewizo­wych stawianych przez MFW do dyspo­zycji członkom. Dochodziło do tego 5,9 mld dolarów specjalnych uprawnień kre­dytowych. Pierwszy Ich kontyngent usta­lono w na 3,4 mld dolarów, a w kolejnych latach uruchamiano następne transze. Kwoty raz przydzielonych spe­cjalnych uprawnień kredytowych kumu­lują się 1 z biegiem czasu będą one sta­nowić coraz wyższy odsetek międzyna­rodowych środków płatności. W dobie ogólnego kryzysu kapitalizmu zmienia się mechanizm funkcjonowania złota Jako p.ś. Do I wojny światowej pozostawało ono w prywatnym posiada­niu agentów wymiany międzynarodowej i od ich indywidualnych decyzji podej­mowanych pod wpływem wahań kursów dewiz w zależności od swobodnej gry podaży i popytu zależało uruchamianie złota w płatnościach zagranicznych. Od lat 30-tych ustają swobodne międzyna­rodowe przepływy złota wskutek inter­wencji państwowych władz pieniężnych, które centralizują rezerwy złota Jako p.ś. i uruchamiają Je w rozliczeniach mię­dzynarodowych wg sztywnej ceny pań­stwowej.Złoto pozostaje Jedynym trwałym po­wszechnym środkiem płatniczym. Uwi­dacznia się to szczególnie wyraźnie w okresie zaburzeń politycznych, jak rów­nież w stosunkach płatniczych między krajami należącymi do różnych obozów politycznych. W czasie I i II wojny świa­towej państwa walczące kupowały za złoto w krajach neutralnych materiały strategiczne. W czasie pierwszych 16 miesięcy II wojny światowej, gdy nie było jeszcze ustawy o -* lend-lease, Anglia pokryła ponad 80V» swoich płat­ności zagranicznych złotem. Za pośred­nictwem złota Związek Radziecki i Chiń­ska Republika Ludowa mogły po II woj­nie światowej przezwyciężyć sporadycz­ne trudności płatnicze w stosunkach z państwami kapitalistycznymi.Wymiana zagraniczna między krajami wspólnoty socjalistycznej dokonywała się początkowo głównie w formie dwu­stronnego clearingu. Walutową Jednostką rozliczeniową był przeważnie rubel clea­ringowy. Kraje należące do Rady Wza­jemnej Pomocy Gospodarczej przepro­wadziły w 1957 pewną reformę tego sys­temu, a następnie w 1964 przeszły w większym stopniu do clearingu wielo­stronnego, powołując do życia Bank Międzynarodowy Współpracy Gospodar­czej. Ale rubel clearingowy przekształ­cił się wraz z tym w przenośny z kon­ta na konto poszczególnych partnerów rubel transferowy tylko w odniesieniu do znikomej części obrotów między kraja­mi RWPG, gdyż jako panujący utrzymał się nadal system bilansowanych dwu­stronnie kontyngentowych umów handlo­wych. W Kompleksowym programie dal­szego pogłębiania l doskonalenia wspót-pracy i rozwoju socjalistycznej Integra­cji gospodarczej krajów członkowskich RWPG, przyjętym na XXV sesji w , przewidziane są na bieżące 10-lecle przed­sięwzięcia mające zapewnić rublowi transferowemu faktyczną wymienialność, realność kursu 1 złotego parytetu, tak aby w pełnej mierze spełniał on w przy­szłości podstawowe funkcje międzynaro­dowego pieniądza krajów wspólnoty so­cjalistycznej.

[Głosów:1    Średnia:5/5]

Comments

comments